====== Zeitleiste der Reiseanleitungen des 17. Jahrhunderts ====== Wer reisen will Der schweig fein still Geh steten Schritt Nehm nicht viel mit Tret an am frühen Morgen Und lasse heim die Sorgen Philander von Sittewald 1650, =Johann Michael Moscherosch (1601-1669) Zitat in Baedeker-Reiseführern (19. Jahrhundert) ^ [[liste_zeitleisten_listen|Zeitleisten]] ^ [[reisegenerationen|Jahrhundert]] ^^^^^^ [[liste_zeitleisten_listen#Literaturlisten|Literaturliste]] ... ^ ^ [[Apodemik|Reiseanleitungen]] | [[wiki:zeitleiste_reiseanleitungen#Im 15. Jahrhundert|15.]] | [[wiki:zeitleiste_reiseanleitungen_16._jahrhundert|16.]] | [[wiki:zeitleiste_reiseanleitungen_17._jahrhundert|17.]] | [[wiki:Zeitleiste Reiseanleitungen 18. Jahrhundert|18.]] | [[wiki:Zeitleiste Reiseanleitungen 19. Jahrhundert|19.]] | [[wiki:Zeitleiste Reiseanleitungen 20. Jahrhundert|20.]] | [[literaturliste_reisekunst|Kunst des Reisens]] | | → [[synopse_a|Synopse der Zeitleisten und Literaturlisten zu Reiseanleitungen, Reisesammlungen und Itineraren]] |||||||| ^ [[literaturliste_bibliographien#Bücher übers Reisen|Bibliographien]] | [[https://artoftravel.nuigalway.ie/index.php|Art of Travel Database]] || [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10429651|Lüdde: Methodologie]] || [[https://www.jstor.org/stable/24007471|Monga: Taxonomy]] || [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb00045233|Stagl: Apodemiken]] | ===== Ab 1600 (64 Titel) ===== * **um 1600**? ''Anonymus''\\ //A true description and direction of what is most worthy to be seen in all Italy : orderly set down, and in sure manner, as that the traveller may not oversee or neglect any thing that is memorable in those countries ...//\\ Harleian miscellany, 12 (1744) 73-130 * **1600** ''Franz Schott'', 1549-1622 (=Franciscus Schottus; Francesco Scoto ...)\\ //Itinerarii Italiae rerumque Romanarum libri tres//\\ [12] Bl., 453 S. Antwerp (Antverpiae) 1600: Ex Officina Plantiniana (apud Ioanne Moretum). [[https://www.digitale-sammlungen.de/de/view/bsb11095423?page=1|Online]]. Zahlreiche Nachdrucke und Kopien: zeitgleich in Amsterdam, 1654 (englisch und italienisch), 1669, 1675 Padua und Venedig, 1699 Rom. * ''Scoto, Francesco''\\ //Itinerario, overo nova descrittionede’ viaggi principali d’Italia di Francesco Scoto, nella quale si ha piena notitia di tutte le cose più notabili, e degne d’esser vedute.//\\ Padova 1654: Cadorino. * ''Warcupp, Edmund''\\ //Italy, in Its Original Glory, Ruine and Revival: Being an Exact Survey of the Whole Geography, and History of That Famous Country: With the Adjacent Islands of Sicily, Malta, &c.: And Whatever Is Remarkable in Rome (the Mistress of the World) and All Those Towns and Territories, Mentioned in Antient and Modern Authors.// London 1660: Griffin. Die erste englische Ausgabe, basierend auf der italienischen von 1654. * ''de Beer, Esmond Samuel''\\ //Francois Schott’s Itinerario d’Italia.//\\ The Library 23 (1942) 57-83. * ''Ciambella, Fabio''\\ //Specialised Tourist Discourse: Translating Schott’s Itinerarii in Early Modern England.//\\ Status Quaestionis, 17 (2019) 50–75 [[https://iris.uniroma1.it/retrieve/e383532e-c6b4-15e8-e053-a505fe0a3de9/Ciambella_Specialised-Tourist_2019.pdf|Online]] [[https://doi.org/10.13133/2239-1983/16385|DOI]] * ''Valenti, Giuseppina''\\ //L’itinerario d’Italia di Franz Schott: un prototipo seicentesco della guida per il viaggio in Italia.//\\ In Itinerario, overo nova descrizzione de’ viaggi principali d’Italia nella quale si ha piena notizia di tutte le cose più notabili et degne d’esser vedute, di Andrea Scoto, novamente tradotto dal latino in lingua italiana, et accresciuto di molte cose, che nel latino non si contengono, edited by Giuseppina Valenti, iii-xxiii. Edizioni digitali CISVA 2009 * **1600** ''Thurius, Georg'' \\ //GEORGII THVRII,|| PANNONII || CARMINA || APODEMICA:|| CUM PROPEMPTICO,|| eidem scripto, à PP. LL.|| ... ||//\\ Wittenberg 1600: Simon Gronenberg. VD16 ZV 30928 * **1600** ''Lewkenor, Samuel''\\ // A discourse not altogether vnprofitable,//\\ nor vnpleasant for such as are desirous to know the situation and customes of forraine cities without trauelling to see them Containing a discourse of all those citties wherein doe flourish at this day priuiledged vniuersities. Written by Samuel Levvkenor Gentleman.\\ [6], 76 Bl. London :: Imprinted by I[ohn] W[indet] for Humfrey Hooper, and are to be sold at his shop in Chauncery lane, at the signe of the Beare. [[https://name.umdl.umich.edu/A05414.0001.001|Online]] \\ → Stagl: Apodemiken * **1600** ''Botero, Giovanni'', 1544-1617\\ //Le relationi universali//\\ divise in quattro parti. 4. Nella quale si tratta delle superstitioni in che viveuano già le genti del mondo nuovo e delle difficolta, e meni, co' quali si è quivi introdotta la religione christiana & vera.\\ 79 S. Venetia 1600: Angelieri. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11211174|Online]] * **1601** ''Botero, Giovanni'', 1544-1617\\ //The traveller's breviat,//\\ or an historicall description An historicall description of the most famous kingdomes and common-weales in the worlde : relating their scituations, manners, customes, ciuill gouernment, and other memorable matters\\ [4], 268 S. Karte [By R. Barker?] For Iohn Iaggard, Printed at London 1601, 1603, 1611, 1630. [Übersetzung von: Le relazioni universali]\\ Reprint: Amsterdam 1969: Da Capo Press. \\ → Stagl: Apodemiken * **1601** ''Charron, Pierre'', 1541−1603\\ //Devoir des parents et des enfants//\\ S. 628--673 in De la sagesse, livres trois, 719 S. Bordeaux 1601: S. Millanges. [[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b86262368|Online]] \\ → Art of Travel Database * **1601** ''Colerus, Christophorus''\\ //De studio politico ordinando epistola ad generosum iuvenem Stanislaum Zelenium Vitellium de Zelanka = Cornelius TACITUS, De moribus et populis Germaniae libellus//\\ S. 88–118 in: Taciti De Sitv, Moribvs Et Popvlis Germaniae libellus 117 S. Ill. Hanoviae 1602: Marnius, & heredes Aubrii. \\ → Stagl: Apodemiken: Wittenberg 1604, Gießen 1622, Amsterdam 1645, Helmstedt 1663, Straßburg 1663, Leiden 1699. [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10951612?page=145|Online]] (1663) \\ → Stagl: Apodemiken * **1601** ''Philippus Ohmius'', ''Sagittarius, Thomas'', 1577-1621\\ //Disputatio ethico-politica de peregrinatione//\\ recte instituenda quam ... praeside M. Thoma Sagittario ... habebit publice Philippus Ohmius Hallensis ... ad diem 14. novemb. horis & loco consuetis.\\ [12] Bl. in officina Tobiæ Steinmanni, Ienæ, anno 1601. VD17: 12:184597S [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10966480|Online]]\\ → Monga: Taxonomy; bei Stagl: Apodemiken, unter: * 1605 ''Sagittarius, Thomas''\\ //M. Thomae Sagiitarii P.L. Caes. Disputationes Politicae Extraordinariae//\\ In celeberrima Ienensium Academia permissu Superiorum olim publicae habitae, Nunc In nonnullis auctae\\ [8] Bl., 470 S., [2] Bl. Ienae 1605: Steinmannus. * //Oratiuncula disputationi de peregrinatione rectè instituenda loco προοιμία & præfationis publicè à Præside præmissa.//\\ S. 312--359 (S. 359 Tabelle: Σύνοψις ἤ σκιαγραφία Disputationis de peregrinatio) in: Disputationes politicae extraordinariae ... : quibus accessit ejusdem autoris consilium quomodo loci communes in studiis cojuscunque generis sint constituendi & colligendi. [7] Bl., 470 S., [2] Bl. Jenae 1605: Steinmann. [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb11100750?page=328%2C329|Online]] * //Ulysses saxonicus, seu iter,//\\ quod illustrißimus et celsißimus princeps ac dominus, Johannes Ernestus dux Saxoniae, Juliae, Cliviae et ... per Germaniam, Galliam, Angliam et Belgium, anno 1613 magno cum fructu instituit, et felicißime absolvit.\\ [VIII], 303 S. Vratislavine 1621: Müller. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11730813|Online]] * **1601** ''Robert Johnson'', um 1586-1626\\ //Of Travell//\\ //Essaies or Rather imperfect offers.// London 1601: J. Windet for J. Barnes. London, 1607, 1613, 1638. [[https://name.umdl.umich.edu/A04577.0001.001|Online]] \\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy * **1602** ''Schimmelpfenning, Balthasar'' \\ //Oratio De Peregrinandi Ratione//,\\ Et Quae In Hac Visu Digna, Recitata Et scripta à Dn. Balthasaro Schimmelpfenningio, Battensteinensi Borusso.\\ S. 364--384 in: Junius, Melchior: Orationum Quae Argentinensi In Academia, Exercitii Gratia scriptae & recitatae Ab Illustrib. Generosis, Nobilibus & aliis, Ad Tractandum Vero propositae fuerunt. Teil 10. Argentinae 1603: Zetznerus. [[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:gbv:3:1-642314-p0378-6|Online]] \\ → Stagl: Apodemiken * **1603** ''Anonymus''\\ //Wegweiser auff alle fürneme Ståtte von Teutschlandt Niderlandt Franckreich Welschlandt Hispanien vnd andern Königreicheu vnd Landtschafften von Europa//\\ Ursel 1603 * **1604** ''V. P. F. Henry Castela Tolosai''\\ //La Guide et Adresse pour ceux qui veullent faire le S. Voiage de Hierusalem//, par Tolosain, Religieux observantin e confesseur des Dames religieuses à Bordeaux. [6], 72, [1] S. Paris: Laurent Sonnius. [[https://biblioteca.galiciana.gal/es/consulta/registro.do?id=382739|Online]]; ebd. 1612\\ //Le Sainct voyage de Hierusalem et du Mont Sinay, faict en l'an du grand jubilé 1600.//\\ Paris 1603: L. Sonnius; Bordeaux 1603 : P.-A. Du Brel. \\ → Monga: Taxonomy * **1604** ''Andrzej Firlej''\\ //De peregrinatione oratio.//\\ [16] Bl. Heidelbergae 1604: Typis Voegelinianis. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10887655|Online]] * **1604** ''Thomas Pelletier''\\ //Du voyager//\\ S. 95--107 in: //La Nourriture de la noblesse//,\\ où sont représentés, comme en un tableau, toutes les plus belles vertus, qui peuvent accomplir un jeune Gentilhomme.\\ 119 S. Paris 1604: Veuve Mamert Patisson [[https://books.google.co.uk/books?id=cCzZ9qlVBbwC&hl=hu&pg=PP5#v=onepage&q&f=false|Online]]; Paris 1610: Jean Sara Imprimeur. \\ → Art of Travel Database * **1604** ''Ioannes Piseus'' (=John Pits, =Pitsius, =Pitseus, =Putsius) 1550–1616\\ //De peregrinatione libri septem//\\ Iam primum in lucem editi. Dusseldorpii 1604: Bernardus Busius. [[https://books.google.de/books?id=3GpLYBgy5NwC&hl=de&pg=PP7#v=onepage&q&f=false|Online]] \\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken * **1605** ''Robert Dallington'', 1561-1636/8\\ //A method for travell,//\\ shewed by taking the view of France as it stood in the yeare of our Lord 1598.\\ London: T. Creede \\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken * **1605** ''Salomon Neugebauer''\\ //Tractatus De Peregrinatione//\\ Methodo naturali conscriptus, Ac Historicis, Ethicis, Politicisque exemplis illustratus.\\ [16] Bl., 223 [1] S. Basileae 1605: Henricpetri. [[http://resolver.staatsbibliothek-berlin.de/SBB00025EE200000000|Online]]\\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken * **1606** ''Jacob Beyrlin'', 1576-1618\\ //Reyss Buch://\\ das ist, Ein gantz schöne Beschreibung vnd Wegweyser, etlicher Reysen, durch gantz Teutschland, Polen, Siebenbürgen, Dennemarck, Engeland, Hispanien, Franckreich, Italien, Sicilien, Egypten, Indien, Ethiopien, vnd Türckey, etc\\ Darinnen nicht allein die Distantz wie weit ein Ort vom Andern gelegen sondern auch der vornembsten Stätt Gelegenheit Macht Größe Retchthumb Handthierung Schöne und Zierlichkeit vermeldet und be schrieben wird. Allen der Erfahrenheit und Wissenschafft liebhabenden Gemüter nicht allein ganz lustig sondern auch sehr nutzlich zu lesen mit fleiß zusamen colligirt vnd jetzt erst von Newem in Truck gegeben \\ [8] Bl. 94 S. Strassburg 1606: J. Martin. [[https://books.google.de/books?vid=BL:A0021283023&redir_esc=y|Online 1]] [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11211143|Online 2]] * **1606** ''Sir Thomas Palmer'', 1540-1626, 'The Travailer' \\ //An Essay of the Meanes how to make our Travailes, into forraine Countries, the more profitable and honourable.// \\ [8], 131, [1] S., [4] Falttafeln. Imprinted, by H[umphrey] L[ownes] for Mathew Lownes, At London, 1606 (Reprint: New York 1972: Da Capo Press) (angelehnt an Zwinger) [[https://name.umdl.umich.edu/A08874.0001.001|Online]] \\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken * **1606** ''Cyprianus Eichovius'', 1557--1613 [= ''Matthias Quad'', =Quad von Kinckelbach]\\ //Liber Insignium Aliqvot Itinervm,//\\ Cvm Ex Avgvsta Vindelicorvm, Tvm Aliis Evropæ, Asiæ Et Africæ Civitatibvs Oppidisqve Maximi Nominis, Ad Alias Celebres Civitates Oppidaqve : Civitatvm Oppidorvmqve Nomina, Cvm Ex Qvibus egrediuntur itinera, tum per quæ transit viator, haud nuda tantum ponuntur recensenturq[ue], sed & nominum causa origoq[ue] æditur, simulq[ue] quando, & à quo condit[a]e, magn[a]e an parv[a]e, munit[a]e an debiles sint ... ; Additæ Svnt Icones Præcipvarum Civitatvm Oppidorvmqve & Insularum quæ adeuntur ...\\ [4] Bl., 224 S. Kupferst. und Kupferstich-Karten. Ursellis 1606: Ex Officina Typographica Cornelii Sutorii. \\ → Stagl: Apodemiken * Autor von: [[zeitleiste_itinerare_periploi|1602 Itinerarium universae Germaniae ...]] * 1604 ''Eychovium Cyprian''\\ //Allgemeiner Wegweiser in Teutschlandt Niderlandt, Frankreich, Italia vnd Hispania vnd was jeder Ort zu sehen//\\ Vrsel 1604 * Möglicherweise Autor von [[zeitleiste_reisesammlungen_des_16._jahrhunderts|1598 Löw: Meer oder Seehanen Buch ...]] * **1607** //Caspar Laudismann//\\ //Notabilia de Personis & Rebus in III. Decennalia ratione temporis & in diversis Provinciis habitæ peregrinationis distributa//\\ Argent. * Beschwerde des Advokaten Caspar Laudismann in Straßburg über fälschliche, gegen sein und seines Verlegers Wissen erfolgte Einrückung der Fortsetzung seiner //Notabilia de personis et rebus// in den Messekatalog durch Georg Kolb [[https://arcinsys.hessen.de/arcinsys/showArchivalDescriptionDetails?archivalDescriptionId=10470200|Archivalia]] (ISG FFM, H.10.02, 51) * **1607** ''Stange, Heinrich von'' bei ''Hermann Kirchner''\\ //De Germaniae Perlustratione Omnibus Aliis Peregrinationibus anteferenda//\\ Oratio Directore ... ''Hermanno Kirchnero'' ... In Conventu Academiae Marburg: habita ab Henrico De Stange Silesio Nonis Decembr. Anno Christi MDCVI\\ [11] Bl. , Marburg 1607: Hutwelckerus. [[http://digital.slub-dresden.de/id358289424|Online]] \\ → Stagl: Apodemiken * **1608** ''Anonymus''\\ //Newer gerechter Wegweiser / den Wanderern sehr nützlich / sampt einem Bericht von der Münz//\\ Nürnberg bey Fuhrman / 1608. * **1608** ''Bellus, Julius'', 1570−1650\\ Iulii Belli //Iustinopolitani Hermes Politicus sive de peregrinatoria prudentia libri tres//\\ [11] Bl. 233 S. [1] Bl. Frankfurt: apud Jo. Theobold. Schönwetterum. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11103268|Online]] \\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy [Julius Bellus = Philippus Honorius], \\ → Stagl: Apodemiken * **1608** ''Ottavio Codogno''\\ //Nuovo itinerario delle Poste per tutto il mondo//\\ → Stagl: Apodemiken; \\ → [[wiki:zeitleiste_itinerare_periploi|Zeitleiste der Itinerare]] * **1608** ''Rantzau, Heinrich'' (=Ranzovius, =Rantzow) 1526--1598, ''Georgius Loysius''\\ //Methodus Apodemica Seu Peregrinandi, Perlustrandique Regiones, Urbes, & Arces ratio//\\ Heinrici Ranzovii Auspi ciis olim edita nunc typis denuo excusa una cum G Loysii pervigi lio Mercurii.\\ 38 S., [4] Bl., 114 S. Argentinae 1608: [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11095211|Ledertz]] \\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken. * → 1588 Albrecht Meyer: Methodus Apodemica * → 1598 G. Loysius's Pervigilium Mercurii * → 1699 Thomas Theodorus Crusius: De eruditione comparanda * **1609** ''Benson, George'', 1569−1648\\ //A Sermon Preached at Paules Cross//\\ 95 S. London 1609: H. L[ownes]. for Richard Moore. \\ → Art of Travel Database * **1609** ''Ens, Gaspar'', 1570-1640\\ //Deliciae apodemicae et index viatorius Hispaniae : indicans itinera, ab urbe Toleto, ad omnes in Hispania ciuitates & oppida, quorum indicantur deliciae, siue quid in eorum singulis delicatum, rarum, visuque dignum sit.//\\ [8], 102 S., [2] Coloniae 1609: apud Wilhelmum Lutzenkirchen. [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb11247818|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken: "=1606 Cyprianus Eichovius, Liber Insignium" * **1609** ''Greville, Fulke'', 1554−1628\\ // A Letter [20. November 1609] Written by ''Sir Fulke Greville'' to his Cousin ''Grevil Varney'' Residing in France//\\ Wherein are Set Down Certaine Rules and Observations, Directing Him How He May Make the Best Use of His Travels\\ S. 295-298 in: Certaine learned and elegant vvorkes of the Right Honorable Fulke Lord Brooke written in his youth, and familiar exercise with Sir Philip Sidney. The seuerall names of which workes the following page doth declare\\ [4], 23-82, 298, [2] S. London 1633: Printed by E[lizabeth] P[urslowe] for Henry Seyle, and are to be sold at his shop at the signe of the Tygers head in St. Paules Church-yard. [[https://name.umdl.umich.edu/A02226.0001.001|Online]]\\ → Art of Travel Database, Stagl: Apodemiken * **1609** ''Henner, Johann''\\ //Politischer Discurs de arte apodemica seu vera [[wiki:peregrinate|peregrinandi]] ratione//.\\ Das ist, Eigentliche Beschreibung der Peregrination, ob dieselbe nutzlich? Auch Fürsten und Herren zu rahten? Wann/vnd wie sie dieselbe anstellen? In gleichem/ wie sie sich/ daß sie solche sicher vnnd wol volbringen mögen/im raisen verhalten? Und demnach/was sie für einen Scopum und Zihl ihnen färsetzen/für nämblich vberal observiren vnnd in acht nemmen sollen? Auch wie sie endtlich alle Sachen in Erfahrung bringen können? Etc.ßß\\ Allen Peregrinanten, insonderheit aber Fürsten/Graven/Heren/vom Adel/Abgesandten/vnnd andern Politices Studiosis zu gutem vnd besserm Unterricht in Truck verfertigt ...\\ 84 S., Getruckt zu Tübingen in der Cellischen Truckerey, Cellius, Johann Alexander 1609 und 34 Bl., Hamburg 1644: Werner. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11921027|Online]] \\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken * **1610** ''Philipp Hrubetius'', ''Jakob Zwinger'' (1569-1610)\\ //Theses de peregrinatione//\\ [15] S. Typis Ioan. Iacobi Genathii, Basileae, anno 1610 * **1610** ''Megiser, Hieronymus''\\ //Paradisus Deliciarum//\\ das ist/ Eigentliche und warhafftige Beschreibung Der wunderbaren/ mechtigen und in aller Welt hochberümbten Stadt Venedig : Sampt aller derselben so wol inner- als eusserlichen Herrligkeiten/ ansehlichen Gebewten/ Pallasten/ Kirchen und Klöstern ... auch Macht/ Reichthumb und Einkommen ; Neben außführlicher Erklerung der Venediger hochlöblichen Policey ... und aller dero Obrigkeit ämpter: Auch ordentlicher historischer Erzehlung aller fürnemsten Geschichten/ so sich nu in die 1200. Jahr ... zugetragen\\ [12] Bl., 495 S., [12] Bl., [26] gef. Bl., [47], [31] Bl. 26 Ill. (Kupferst.) Leipzig 1610: Grosse Lantzenberger Universitäts- und Landesbibliothek Sachsen-Anhalt. Frankfurt 1616. [[ http://dx.doi.org/10.25673/opendata2-13378|Online]]. \\ → Stagl: Apodemiken * **1611** ''Coryate, Thomas'', 1577?–1617\\ //Coryats Crudities//\\ Hastily Gobled up in five moneths Travells in France, Savoy, Italy, Rhetia co[m]monly called the Grisons Country, Helvetia alias Switzerland, some parts of High Germany, and the Netherlands; Newly Digested in the Hungry aire of Odcombe in the County of Somerset, & now Dispersed to the Nourishment of the Travelling Members of this Kingdome\\ [198], 27, 30-364, [23], 366-393, [23], 395-398, 403-655, [51] S., [4] Tafeln, davon 2 gef. Ill., Port. London 1611: Printed by W. S. [William Stansby] [[https://archive.org/search.php?query=external-identifier%3A%22urn%3Aoclc%3Arecord%3A1042540378%22|Online]]\\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken * Darin: //To the High and Mighty Prince, Prince Henry// * Darin: //An Oration made by Hermannus Kirchnerus//\\ → 1599 Hermann Kirchner: Georgio Haunschildt von Fürstenfeldt Moravo * Darin: //Another Oration Made by the foresaid Hermannus Kichnerus//\\ → 1607 Heinrich von Stange bei Hermann Kirchner * Darin: //The Epistle to the Reader// * **1611** ''Elvern, Hieronymus Stephan von''\\ //Hieronymi Elveri Deliciæ Apodemicæ: Hoc est, Selectiorum discursuum Ethico-Politicorum Sylloge Epistolica : Nata in peregrinatione Italicâ, Gallicâ, Belgico-Britannicâ,...//\\ [16] Bl., 464 S., [2] Bl. Lipsiae: Jakob Apel ; Lipsiae: Michael Lantzenberger, 1611 Beiträger: Friderich, Johann Hartung, Valentin [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb11300800|Online]] \\ → Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken * **1611** ''Rudolph von Dieskau'', 1593−1656\\ //Oratio, Cur Viro Genere Nobili Instituenda Sit Peregrinatio//\\ [14] Bl. [Rede] [Jena] 1611: Typis Lippoldianis. \\ → Lüdde: Methodologie (> Dissertatio. cf. Reimanni Bibl. Hist. Lit. 207), Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken * **1612**/1617/1629/1661 ''Paul Hentzner'', 1558–1623 \\ //Itinerarium Germaniae, Galliae, Angliae, Italiae, cum Indice Locorum, Rerum atque Verborum.//\\ Noriberga 1612/1629: Wagenmann. [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10366651|Online 1612]], [[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k105836b|Online Ausgabe 1617]], [[https://www.gutenberg.org/ebooks/1992|Travels in England during the reign of Queen Elizabeth …]] Leipzig 1661\\ begleitete ''Christoph von Rehdiger'' (1579–1636) aus Schlesien ab Mai 1596 und bis 1600 als [[wiki:begleiter|Tutor]] durch die Schweiz, Frankreich, England und Italien.\\ Huic libro accessere nova hac editione * I. //Monita peregrinatoria duorum doctissimorum virorum// [Danielis Gruberi et Hugonis Plotii] ... * II. //Incerti auctoris Epitome praecognitorum historicorum,// anfehac non edita * Dn. ''Danielis Gruberi'' //Discursus De Peregrinatione Studiosorum// (1629: S. 681--736, 71 Abschnitte [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb11448933?page=681|Online]]). * //Tabula Peregrinationis continens capita Politica//. Per. D. Hugonem Plotium J. U. Doctorem (1629: S. 737--752, 117 Abschnitte [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb11448933?page=737|Online]]) * //Tabella delineans in peregrinationibus potißimùm observanda.// (1629: S. 20 [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb11448933?page=20|Online]]) → 1594 ''Nathan Chytraeus'': In itinerib. observandorvm ΣΥΝΟΨΙΣ * **1612** ''Rövenstrunck, Johann Wilhelm '' (=Rövestrunck)\\ //Cum Deo Discursus Politicus Geminus//\\ Qui est de Statu Rerum Publicarum Tum Generali Tum Speciali ...\\ 84 Seiten Herbonae Nassoviorum, 1612. [[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bvb:29-bv021544005-3|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken * **1613** → 1595 //Profitable Instructions// ... * **1614**/1618/1622 ''Albrecht, Bernhard''\\ //Reissbu[e]chlin Fu[e]r die Jugend, so an frembde Ort verschickt wird// : Item fu[e]r Handelsleut und andere reisende Personen/in viel weg nützlich zu gebrauchen.\\ 2 Theile, Augspurg/Kempten. 1614/1618\\ Vorrede »... Es sind nunmehr 7. Jahr und etliche Monat verflossen /daß ich auff namhaffter Personen begeren ein Reißbuechlin für die Jugend/ so an frembde ort verschickt wird: Item / für Handelsleut und andere Reisende gestellet / vnd das erste mal vnter E. B. loblichem Namen in Druck hab außkommen lassen vnd ist dasselbige/Gott lob/in gar kurtzer zeit so wol abgangen/daß es gleich im andern/ und vierden Jahr hernach / beydes hie [Augsburg] vnd zu Kempten wiederumb (doch vmb etwas von mir vermehret) auffgelegt vnd nachgedruckt worden ist. Dieweil aber dieselben Exemplaria auch nicht mehr für handen / vnd doch an andern orten davon nachfrag gewesen ...« * [9] Bl., 501 S., [7] Bl.Leipzig 1622: Typis Grosianis. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11290029|Online]] * **1614** ''Kölderer von Höch, Georg''; ''Christoph Besold''\\ Collegii politici, iuridicis et philologicis sparsim digressionibus exornati, classis posterior, de republica in omnibus partibus gubernanda, IX disputationibus tractans. D. VI, de foederum iure\\ [20] S. Tübingen 1614. VD17: 1:009040X [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10673504|Online]] \\ → Art of Travel Database, Stagl: Apodemiken\\ Diskutiert u.a. in Absatz 21--24 die Frage, ob die Reisefreiheit wünschenswert sein, in welchem Alter gepilgert werden solle und mehr. →[[1614 Apodemik_Koelderer_21-24 |1614 Apodemik_Koelderer_21-24]] Zitiert dazu u.a.: * Julii Belli Herm. Pol. Lib. 1. → 1608 Bellus, Julius * Kirchner, orat. 5. 6. → 1599 Hermann Kirchner * Hier. Turlerum, 1. d. Peregrinat. c. 7. & duob. Seqq. → 1574 Hieronymus Turler \\ * **1615** ''Hunger, Albert'' (=Albrecht) 1545--1604\\ //Oratio XX: De Peregrinatione tum sacra tum prophana eiusque utilitate//\\ S. 264–277 in: Alberti Hungeri Orationes. 3. opera & studio Christophori Gewoldi, Ingolstadii 1615: Eder [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11271122|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken * **1615** ''Christian Möller'' (=Möler)\\ //Reyßkunst//\\ Darinnen dem jenigen/ welcher ihm in frembde Länder zu verreysen ... heylsame und nothwendige Instruction und Mittel ... an die hand gegeben werden ... ; Sampt beygefügtem außfürlichen Wegweiser der fürnembsten Reysen durch gantz Europam.\\ [10] Bl., 370 S., [16] Bl. Franckfurt 1615: Johann Bringer. [[http://diglib.hab.de/drucke/22-1-geogr/start.htm|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken * **1616** ''Zinzerling, Justus'', 1580-1632 (=Jodocus Sincerus)\\ //Itinerarium Galliae//\\ Ita accommodatum, Vt Eivs Dvctv Mediocri, Tempore Tota Gallia obiri, Anglia & Belgium adiri possint: nec bis térue ad eadem loca rediri oporteat: notatis cuiusque loci, quas vocant, Deliciis: Cum Appendice, De Byrdigala.\\ [18] Bl. 316 S., [10] Index, Appendix: 4 B., 135 S. Lugduni 1616, Apud Iacobvm Dv Crevx, aliàs Molliard [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10468193|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken * **1616** ''Dornau, Caspar'', 1577-1632\\ Gasp. Dornavi //Mercurius nobilis, hoc est Quaestio politica, an adolescenti principi, aut praeclarae familiae peregrinari liceat//\\ in illust. Gymnasio Schönaichio novem orationibus adversariis, a totidem iuvenibus tractata.\\ 24 Bl. Gorlicum 1616: Rhamba. * **1617** ''Johannes Blumius'', 1599−um1631\\ //Dissertatio de utili peregrinante et peregrinatione.//\\ exhibita Viennæ Austriæ, a Joanne Blumio Wittebergensi, juris studioso. Anno 1617\\ [15] Bl. Viennae: Wolfgangus Schump. [[https://search.onb.ac.at/permalink/f/sb7jht/ONB_alma21287178130003338|Online]]\\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken * S.15: //»Illam spectanti quinque observanda judicant: Frons nimirum apertas, lingua parca, mens clausa; oculorum tegumentum, aurium munimentum.«// * **1617** ''Hall, Joseph'', 1574-1656\\ //Quo vadis? A iust censure of travell as it is commonly vndertaken by the gentlemen of our nation.//\\ By Ios. Hall D. of Diuinitie\\ [10], 100 S. London :: Printed by Edward Griffin for Nathaniel Butter. [[https://name.umdl.umich.edu/A02578.0001.001|Online]]\\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken * **1628** //Quo vadis ou Censures des voyages entrepris par les Seigneurs et les gentil hommes//\\ traduit de l'Anglais par Théodore Jacquemont Genève 1628: Pierre Chouet * **1617** ''Grudzinski, Johann Stephan''\\ //Oratio de peregrinatione publice in illustri marchionum Brandenburgensium Academia recitata a ..... VII. Idus Quintilis//\\ anno 1617. Frankfurt/Oder: typis Nicolai Voltzii\\ Quam illustri, magnitico et generoso Dmo. D. Sigismundo Grudziński, castellano Biechoviensi et regni Poloniae senatori, dom. parenti suo omni observantiae cultu honorando, tanquam primum peregrinationis suae fructum inscribit observantiss. filius.\\ → [[https://www.google.de/books/edition/Bibliografia_polska_St%C3%B3lecie_15_18_w_uk/ctspAAAAYAAJ|Karol Estreicher, Bibliografia polska 17:424]], Stagl: Apodemiken * **1617** ''Christóval Suárez de Figueroa'', ca.1571-1644\\ //El Passagero. Advertencias utilissimas a la vida humana, etc//\\ Madrid 1617: L. Sânchez; [6], 370 [i.e. 354] Bl. Barcelona 1618: Geronimo Margarit. [[https://bnedigital.bne.es/bd/card?oid=0000086461&site=bdh|Online]]\\ → Art of Travel Database * **1617** ''Moryson, Fynes'', 1556/6-1630\\ An itinerary vvritten by Fynes Moryson Gent. First in the Latine tongue, and then translated by him into English: containing his ten yeeres trauell through the tvvelue dominions of Germany, Bohmerland, Sweitzerland, Netherland, Denmarke, Poland, Jtaly, Turky, France, England, Scotland, and Ireland. Diuided into III parts.\\ The I. part. Containeth a iournall through all the said twelue dominions: shewing particularly the number of miles, the soyle of the country, the situation of cities, the descriptions of them, with all monuments in each place worth the seeing, as also the rates of hiring coaches or horses from place to place, with each daies expences for diet, horse-meate, and the like.\\ The II. part. Containeth the rebellion of Hugh, Earle of Tyrone, and the appeasing thereof: written also in forme of a iournall.\\ The III. part. Containeth a discourse vpon seuerall heads, through all the said seuerall dominions\\ London: J. Beale. [[https://name.umdl.umich.edu/A07834.0001.001|Online]]\\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy, → Stagl: Apodemiken * Buch 1, Kapitel 1, S. 1--11\\ //That the visiting of forraigne Countries is good and profitable, but to whom and how farre?// * Kapitel 2, S. 11--37:\\ //Of Precepts for Travellers, which may instruct the unexperienced// * **1618** ''Alstedt, Johann Heinrich'', 1588-1638\\ //Epistola IV: Ioannis Henrici Alstedii AD Nobilissimum & literatissimum juvenem Dn Josuam Von der Tann //\\ S. 45--52 in: Hugonis Grotii et aliorum de omni genere studiorum recte instituendo dissertationes. Commelinus, Lugduni Batav, 1637. [[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k57977r|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken * **1619**/1680/1686 ''Matthias Bernegger'', 1582-1640\\ //Discursus Historico-Politicus. De Peregrinatione Studiosorum//\\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy (mit Jahresangabe 1629) Stagl: Apodemiken * Diss. Univ. Straßburg 1619. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10958931|Online]] * [2] Blätter, 78 [i.e. 48], 48, 24 S., [2] Bl. Jena [1680]: Literis Müllerianis. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10832823|Online]] Darin auch: * Discursus De Optime Instituenda In Exteras Oras Peregrinatione / [Manuscriptum hocce absque nomine Autoris in bibliotheca sua habuit D. ''Petrus Müllerus'' ICtus ... ac ... evulgari permisit] * Ausgabe 1686: * Dissertatio de jure peregrinantium, quam praeside ''Petro Müllero'' ... exponit autor ''Christ. Dan. Klesch'' * Discursus historico-politicus de peregrinatione studiosorum, quam ... sub praesidio Matthiae Berneggeri ... proposuit autor Dan. Gruber * Discursus de optime instituenda in exteras oras peregrinatione * **1619**, 1625, 1629, 1714 ''Daniel Gruber'', 1688–1748\\ //Discursus historico-politicus de peregrinatione studiosorum, quem in Academia Argentoratensi, sub praesidio ''Matthiae Berneggeri'',...//\\ anno 1619... olim proposuit autor Daniel Gruberus. Discursus de optime instituenda in exteras oras peregrinatione. [''Christophoro Daniele Kelschio'' editore 1680.] Literis Müllerianis\\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken (dort zum Zusammenhang mit Bernegger, Klesch, Hentzner, Henner) * [16] Bl. Argentorati 1625: Repp. [Quem A Multis Multum Hactenus Expetitum Nunc denuò In gratiam Studiosorum] * [Lüdde: Methodologie]: »//Discursus de peregrinatione studioso. Tabula peregrinationis, continens capita politica.// Per D. Hugonem Plotium J. U. doctor. In Henzneri itinerarium Germaniae etc. Nürnberg 1629. 8. aber nur in dieser letztern Ausgabe. Vergl. Beckmann, Lit. d. ält. Reiseb. Bd. 2, S. 29.« * //Discvrsvs Politico-Historicvs De Peregrinatione Studiosorum : = Vom Reisenden Studenten.//\\ Quem In Academia Argentoratensi Sub Præsidio Matthiæ Berneggeri Prof. Publ. Anno cI Ic XIX. Solenniter ventilandum olim proposuit Daniel Gruberus, Nobil. Austriac. In terris peregrinandi, jucundum malum, in libris à salute pessimum\\ 70 S. Jenae 1714: Typis Pavli Ehrichii. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10973265|Online]] * **1619** ''Gottfried zu Eulenburg''\\ //Oratio De Nobili Illa Quæstione, cum aliis tum verò maximè literarum cultoribus prosit peregrinatio?//\\ Conscripta atque; publicè habita in majori Philosophorum auditorio, Quod est Francofurti in electorali Athenao Marchionum Brandeburgicorum à GOTTOFREDO L. BARONE AB EYLENBURGK, die 17. Februar. ANNI Epochæ Christianæ, Francofurtum ad Viadrum 1619. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10957463|Online]] u.a. mit einem Lob des Reisens S. 10: * //»Ut ergo peregrinatio inmultis nobis rebus est adjumento, ita non minimum ad civilem conversationem pondus affert, dum feritate nature nostra expulsa, audaciâ compreßa, torvitate excußa, cis dem humanitatis amorem instillat, lenitatis spiritū infundit, desiderium placida imprimit societatis, quibus aliorum animos in nostram amicitiam pertrabere, & bene volentiā valeamus captare, sciamusģ, quo officiorum genere vicißim erga peregrinos & exteros sit utendum, Dici enim vix ac ne vix quidem potest, qua commoda humana fragilitati comitas illa eat allatu.Ut infinita prateream, experientiâ omniū rerum magistra edocemur, tantam bauriri voluptatem, si peregrinationi indulgentes, eum fortiamur comitem, qui affabilem se nobis prabeat, & itineris molestias jocunditate et levet,ut talem humanitatem cibipotusģ loco ducamus.«// * **1619** ''Herdesianus, Cyriacus'' (=Hardesheim)\\ //Cyr. Herdesiani IC. Antiquitatum Puteolanarum, Quae in agro Puteolano, felicis Campaniae, nunc Regni Neapolitani regiuncula, hucusque cum stupore visuntur, Synopsis;...//\\ [60] Bl. In Electorali Francofurtensium urbe 1619: Hartmann. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11096135|Online]] * S. 7 Digitalisat: »Quæ sicut olim in Apodemicis meis notavi, ita publicis in Augustá Cornelii Historia, præter politicas, observationibus occasionem sumsi de illis disserendi & Antiquitatum Studiosis publicè exhibendi.« * ''J. G. W. Dunkel'', //Historisch-critische Nachrichten von verstorbenen Gelehrten und deren Schriften ...//, Cöthen und Dessau 1753, 3. Band, Teil 1, Nr. 1363, S. 215--216, [[https://archive.org/details/bub_gb_R3VdAAAAcAAJ/page/216/mode/2up?q=herdesianus|Online]], nennt folgende Schriften des Herdesianus, ebenso [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb11300823?page=94%2C95|hier 1617]]: * 18) //Academia: Apodemica, guae continet libris duobus praecipuarum per Europam peregrinarionum ab ipso factarum obseruationes externas et internas.// * 19) //[[Cynosura|Cynosura]] Apodemica, seu de arte bene peregrinandi// * **1620** ''Georg Richter''\\ //Nobilissimis & ad omnem gloria & Virtutis laudem excitatissimis Juvenibus DN. LEONHARTO GRUNDHERRN, DN. ALBERTO POEMERO & DN. GEORGIO SCHEURL, Patriciis Noricis Dominis & Amicis suis plurimùm honorandis, S. & optatum itineris successum à DEO precatur ex animo// \\ Brief datiert 24. März 1620, S. 86--91 in: Georg Richter: //Epistolae selectiores.// Norimbergae 1662: Endterus. 1669 (WorldCat), auch bei Crenius 1699\\ → Stagl: Apodemiken * **1620** ''Szepsi Csombor Márton'' (1594–um 1623)\\ //Europica varietas//\\ 1620 Cassovia [[https://mek.oszk.hu/09500/09514/|Online]]\\ Die erste Apodemik in ungarischer Sprache * ''Szepsi Csombor Márton''\\ összes művei, sajtó alá rend. S. I. Kovács - P. Kulcsár, Budapest, Akadémiai Kiadó, 1968 * **1621** ''Gumpelzhaimer, Georg''\\ //Gymnasma de exercitiis academicorum in quibus de eorum necessitate,//\\ utilitate, personis idoneis, et in specie de musica, pictura, conversatione, linquarum cognitione, //peregrinatione//, collegiis disputatoriis et oratoriis, Vom Triller oder Mustern, fortificiren, Miniren, Turniren, Schiessen, Artillerey ... & aliis exercitiis, quæ in academiis usitata reperiuntur, una cum enarratione vitiosorum per discursum disseritur : Cui acceßit, Dissertatio de politico \\ 316, [26], [4], 68 S. Argentinae 1621: Sumpt. Eberhardi Zetzneri.\\ Dass., ed. Joh. Mich. Moscherosch [13] Bl., 464 S., [13] Bl. Argentinae 1652: Zetzner.\\ Mit einer Tabula synoptica Gymnasmatis de Excercitiis (Falttafel) nach dem Vorwort (Praefatio) [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11758481|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken * S. 195--210 Sectio V. //De Peregrinatione academicorum//\\ Zitiert u.a. 1568 Nathan Chythraeus, 1519 Helius Eobanus Hessus, 1574 Hieronymus Turler, 1577 Theodor Zwinger, 1599 Hermann Kirchner, 1608 Julius Bellus, 1614 Kölderer von Höch, Christoph Besold, 1619 Daniel Gruber und verweist schließlich s. 206: »11. Præter Methodum apodemicam Loysi, Henr. Ranzow, Theod. Zuingeri, Julij. Belli Hermet polit. Neugebaur. Pirckheimerum, Turler. Forlianas quaestiones. Fr. Patrit. Cockier, D. Iob. Henners politischen Discurs, Sagitarium. & Tit Pomp. Attic. de tranq. vita eruditi p.33. Alstedium in Consil. Acad. pr. Pereleganter describit Studiosorum Peregrinationem seqq. rithmis. Author des Froschmeuslers lib.2.cap. 2.« * **1622** ''Laurentius Ludenius'', ''Præs. Petrus Brunnemannus''\\ //Disputatio de apodemica//\\ Gryphiswaldi [Greifswald] 1622: J. Albinus\\ Zu ''Laurentius Ludenius''siehe S. 223 ff in: Dirk Alvermann et al. (Hg.): //Die Universität Greifswald in der Bildungslandschaft des Ostseeraums// Berlin 2007: Lit\\ → Monga: Taxonomy (dort falsch als 'Bonnemannus') * **1622**/1627/1634 ''Peacham, Henry'', 1578-1644?\\ //Of Travaile//\\ Kap. 16, S. 200-211 in: //The Compleat Gentleman// Fashioning him Absolute in the Most Necessary & Commendable Qualities Concerning Minde or Bodie that may be Required in a Noble Gentleman\\ 212 S. London 1622: for Francis Constable.\\ S. 209--220 in //The Compleat Gentleman// ... London 1627.\\ → Art of Travel Database, → Stagl: Apodemiken * **1623** ''Laudismann, Caspar''\\ //Mercurius apodemicus//\\ continens praxin exquisitissimam linguae gallicae et italicae. Praefixa est Epistola Iusti Lipsii de utilitate Peregrinationis\\ Francofurtum 1623. VD17: 23:293719S [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10691047|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken\\ ''Lipsius'' (→ 1586 Justus Lipsius: Epistola XXII Philippo Lanoyo) schreibt in seinem einleitenden Brief (S.7--13 Digitalisat): \\ //At in utilitate laborandum est quam nec secuti omnes; nec qui securi,adsecuti. Eam tibi ingero, & triplici hoc limite designo, Prudentia, Scientiæ, Morum. Hæcenim omnia peregrinatio adferre debet; si consilio si rite instituta. Ac Prudentiam ab ea peti, Homerus nobis satis auctor; ille non poetarum solum eximius, sed me iudice, sapientum. qui cautæ illi Ulyssææ prudentiæ quam aliam causam ubique; tribuit, quam quod πολύτροπος:quodque utipseait, Πολλῶν ἀνθρώπων ἴδεν ἄστα και νόον ἔγνω?//« * **1624** ''Johann Jakob Grasser'', 1579--1627\\ Joan. Jac. Grasseri Basiliensis //Itinerarium historico politicum//\\: quod ex inclyta ad Moen. Francofordia, per celebriores Helvetiae & regni Arelatensis urbes in universam extenditur Italiam, varijs ad Prudentiam politicam, & verum peregrinationis usum, hypomnematibus exornatum\\ [16], 468, [4] p.) : ill. Impensis Ludovici König., Basileae,, M DC XXIV. [1624] [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10921350|Online]]\\ auch als: //Ad prudentiam politicam et verum peregrinationis usum// * **1624**/1729 ''Georg Engelhard von Löhneisen''\\ //Von denen die in frembde Land reisen//\\ * Die erste Ausgabe erschien 1609: [[http://diglib.hab.de/drucke/1-bell-2f-1/start.htm |Online]]. * S. 38--40: Das IX. Capitel, in: Della Cavalleria Das ist: Gründlicher vnd außführlicher Bericht, von allem was zu der löblichen Reuterey gehörig, vnd einem Cavallier zu wissen von nöhten\\ [8] Bl., 613 S. Remlingen 1624: [s.n.] [Privatpresse v. Georg Engelhard Löhneysen] [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb00094318?page=32%2C33|Online]] * S. 12--14, das 18. Kapitel, in: Neu-eröffnete Hof-Kriegs- und Reit-Schül : das ist, Gründlicher Bericht della cavalleria, oder von allen was zur Reuterey gehörig und einer Cavalier davon zu wissen gebühret : nach den ersten Titul dieses überaus rarwordenen Buches, welches aber anjetzo in einen gantz andern Stand gesetzet, verneuert, und mit ausfürlichen schönen Noten, auch gantzen Capitelnvermehret und verbessert worden ... \\ von Valentin Trichter ... Nürnberg 1729 [[https://hdl.handle.net/2027/nyp.33433000725477|Online]] * **1624** ''Vernulaeus, Nicolaus'', 1583-1649\\ //Dissertatio Oratoria De Peregrinatione In Italiam, Hispaniam, Galliam, Germaniam//\\ [32] Bl. Lovanii : Dormalius, 1624. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11066659|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken\\ Darin: [[1624_vernulaeus_leges_peregrinationis|Leges Peregrinationis, Et Eius Instituende Modus]] * ders. dass. Colon. 1625 * ders. dass. Norimberga 1658. ===== Ab 1625 (31 Titel)===== * **1625** ''Bacon, Francis'', 1561−1626\\ //Of Travaile//\\ S. 100--104, Kapitel 18 in: ders.: Essayes, or Councils, Civill and Morall of Francis Lo. Verulam, Viscount St Alban.\\ London 1625: John Haviland for Hanna Barret and Richard Whitaker.\\ Nach Monga im 17. Jahrhundert 14 englische Ausgaben, je eine Latein, Deutsch, Niederländisch, drei Französisch,vier Italienisch; Stagl nennt 1654 Nürnberg, Breslau/Thorn/Leipzig 1762\\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy, → Stagl: Apodemiken * **1625** ''Mieszkowski, Piotr Paweł''\\ //Institutio peregrinationum peregrinantibus peroportuna, a Petro Mieszkowski edita anno [...] 1625.//\\ Huic accessit epistola ''Justi Lipsii'' juven tuti exteras nationes peragranti utilissima.\\ X, 120 S. Lovanii [Leuven] 1625: Typ. Philip Dormalii\\ → 1586 Justus Lipsius Epistola XXII Philippo Lanoyo\\ → Lüdde: Methodologie, Stagl: Apodemiken * **1627** ''Cardanus, Hieronymus'' (=Girolamo, 1501-1576)\\ //Hieronymi Cardani, [...] Proxeneta, seu de prudentia civili liber; recens in lucem protractus: vel e tenebris erutus//\\ [24], 767 S. ex. off. Elzeviriana, [Leiden] Lugd. Bat., 1627. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11100886|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken * 1663 in //Opera Omnia//, Lyon. * **1628** ''Hugo Plotius'' (=Blotius), 1533-1608; ''Reinhard, Johannes''; ''Voit von Berg'', ''Aegidius Sebastian ''\\ //Sciographia Peregrinationis//\\ Utilißima futura illis, qui accurate, prudenter & utiliter peregrinari constituerunt. Huic adjuncta est Tabula ejusdem Peregrinationis, continens capita Politica / Per D. ''Hugonem Plotium'' J.U. Doctorem.\\ [44] Bl. Noribergae 1628: Wagenmannus. [[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bvb:29-bv021524277-1|Online]] * **1629** ''Bergeron'' → Zeitleiste der [[zeitleiste_reisesammlungen_des_17._jahrhunderts|Reisesammlungen des 17. Jahrhunderts]]\ \→ Stagl: Apodemiken * **1629** ''Hugo Plotius'' [=Blotius], 1533–1588\\ //Tabula peregrinationis continens capita politica//\\ S. [103]-[118] in: ''Hentzner'': //Itinerarium Germaniae, Galliae, Angliae, Italiae.// 3. A. Nürnberg 1629\\ Eine Liste von 122 Themen, die Reisende erfragen sollten.\\ → Stagl: Apodemiken * **1630** ''Alsted, Johann Heinrich''\\ //Johannis-Henrici Alstedii Encyclopaedia Septem tomis distincta://\\ I. Praecognita disciplinarum, libris quatuor. II. Philologia, libris sex. III. Philosophia theoretica, libris decem. IV. Philosophia practica, libris quatuor. V. Tres superiores facultates, libris tribus. VI. Artes mechanicae, libris tribus. VII. Farragines disciplinarum, libris quinque. Serie Praeceptorum, Regularum, & Commentariorum Perpetua ...\\ Herbornae Nassoviorum [1630] [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10325882|Online]] * **1630** ''Baptist Goodall'', //The tryall of travell.// ... in three bookes epitomizd, by Baptist Goodall, merchant.\\ 80 Bl.London 1630/1639: J. Norton. [[https://name.umdl.umich.edu/A01867.0001.001|Online]]\\ Gedicht in drei Teilen, darin werden auch Columbus und andere Entdecker Amerikas erwähnt:\\ The Wonders in Travell,\\ The Worthes of Travell or\\ The Way to Travell. * ''Morrow, David J.''\\ //Salvation, Social Struggle, and the Ideology of the Company Merchant: Baptist Goodall’s The Tryall of Trauell (1630).//\\ S. 57-76. in: Global Traffic: Discourses and Practices of Trade in English Literature and Culture from 1550 to 1700. New York 2008: Palgrave Macmillan US. [[http://111.68.96.114:8088/get/pdf/GLOBAL%20TRAFFIC%20-%20Barbara%20Sebek%20%26amp%3B%20Stephen%20Deng_9542.pdf#page=74|Online]] * **1631** ''Thomas Erpenius''\\ //Thomæ Erpenii, V.C. De Peregrinatione Gallica Vtiliter instituenda Tractatus//\\ Item Brevis admodum totius Galliæ descriptio:\\ Et ''Ivsti Lipsii'' Epistola de Peregrinatione Italica [→ Lipsius 1578/1586]\\ [8] Bl., 128 S., [2] Bl. Lugduni Batavorum 1631: Christianus Hegerus. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10417368|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken * **1631** ''Gölnitz, Abraham''\\ //Abrah. Gölnitzi, Dantisc. Vlysses Belgico-Gallicvs, fidus tibi dux et Achates per Belgivm Hispan: Regnvm Gallie, Dvcat. Sabavdie, Tvrinvm usq. Pedemonti Metropoli//\\ Amsterdamum 1655: ex offiina Elzeviriana. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10921345|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken * **1631** ''Georg Loysius''\\ Georgi[i] Loysi[i] Curio Voitla[n]di //Pervigilium Mercurii// In quo agitur de Praestantiss: Peregrinantis virtutibus & qua ratione unusquisque citra maiorem difficultatem exteras peragrare provincias, regiones adire exoticas, & cum cuiusvis conditionis hominibus, bene & honeste conversari potest.\\ [84] Bl. Kupfert. Wittebergae 1631: Tham. Huic editioni accessêre: * 1. Magni Justi Lipsii, magnum de peregrinatione judicium. [=Magnum Judicium de peregrinatione]\\ [→ Lipsius 1578/1586] * 2. Leges peregrinationis, N. Vernuliæi\\ → Stagl: Apodemiken * **1632** ''Francesco Belli''\\ //Osservazioni nel viaggio.//\\ [12] 189, [3] S. appresso Gio. Pietro Pinelli, stampator ducale, In Venetia, 1632. [[https://books.google.de/books?id=nnBBAAAAcAAJ&ots=DpKOROEm4y&dq|Online]]\\ → Monga: Taxonomy\\ In erster Linie ein Reisebericht nach Holland und Frankreich, beginnend im Mai 1626 in Rotta Sabadina gemeinsam mit Botschafter in den Niederlanden Giorgio Zorzi (=Giorgio Giorgi). * **1632** ''Zeiller, Martin'', 1589-1661\\ //Itinerarium Galliae [et magnae Britanniae] oder Raißbeschreibung durch Franckreich und angränzende Länder, colligiert und verfertigt durch MARTINVM ZEILLERVM.//\\ Straßburg. Inverlegung Lazari Zetzners Erben 16341634 VD17: 23:253250K [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10468669|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken\\ Zeiller erstellte auch Texte für die Topographia von ''Matthäus Merian''; sein Itinerarium ist Vorläufer der //vornehmsten Europaeischen Reisen//, → 1703 Lehmann. * ''Wolfgang Griep'', ''Hans-Wolf Jäger''\\ //Reisen im 18. Jahrhundert: neue Untersuchungen//\\ C. Winter, Universitätsverlag, 1986; darin zu Zeiller, Lehmann und Krebel * **1634** ''Mercker, Johann'' 1584-?\\ //Apodemica Iohannis Merckeri D. Med. Sax. In itinere nata & cursorie Consignata//\\ [106] Bl. Erffurti 1634: Hertzius. [[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:urmel-ufb-232807|Online]] * **1635** ''Anonymus''\\ //Discursus de recta iuventutis institutione et utiliter peregrinandi ratione//\\ [3]--[44] S. Prag 1635: Ex Typographia Seminarij Archiepiscopalis. Widmung »Anno 1634. in Aprili«, im Schlusssatz der Vorrede als Nachdruck (relectus) bezeichnet. Caput I--XXI. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10687198|Online]]\\ Zitiert eingangs P. ''Nicolao Trigautio'' SJ (1577-1628), der in China wirkte und starb, und verweist auf einen Aufenthalt im Kloster Regensburg.\\ → Stagl: Apodemiken * **1637** ''Herberstein, Otto Friedrich von'', 1619-\\ Ottonis Friderici Liberi Baronis ab Herberstein Oratio Valedictoria, Includens dissertatiunculam\\ //de fructu & utilitate Peregrinationis prudenter peractae//\\ : dicta Altdorphii, d. V. Kalend. Septembris anno Christi MDCXXXVII\\ [23] S. Altdorphii 1637: B. Scherff. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10959911|Online]] * **1638** ''Yves Dugué''\\ //Brief discours de la manière de voyager, traduict d'allemand en françois, par Maistre Yves Dugué// \\ 50 S. Bourges 1638: chez la veufve de Maurice Levez \\ → Art of Travel Database //(»the original has not been identified«)//, Monga: Taxonomy, mit dem Zusatz //[J. Blumius?]// * **1638** ''Gueinz, Christian'' 1592-1650\\ //Disputatio Ethico-Politica De Peregrinatione Recte Instituenda//\\ quam ... sub praesidio Christiani Gueinzi ... exhibet & pro viribus defendet Michael Thalman, Hall. Sax. ... Ad diem 21. aprilis\\ 4 Bl. Hallis-Saxonum 1638: Fabrus. SLUB Dresden: Coll.diss. B.97,misc. 34\\ → Stagl: Apodemiken * **1638** ''Henry Wotton'', 1568--1639\\ Traf auf dem Weg nach Italien ''Hugo Blotius'' (→ 1577 Theodor Zwinger) in Wien. * 1637 nach Stagl: //Letter of Instruction to John Milton, about to travel.//\\ S. 394--397 in: Reliquiae Wottoniae ... London 1654 * 1638 nach ''Symmons, Charles'': //Life of John Milton//, London 1810, S. 125--129, datiert der Brief //The College, April 18th, 1638//,// »Not long after the receipt of this letter he [John Milton] began his journey«// und traf in Paris auf ''Hugo Grotius''. * 1651 nach Art of Travel Database * **1638** ''Samuel Zwicker''\\ //Breviarium apodemicum in quo exquisita jucunda nec non fructuosa peregrinationis instituendae conficiendaeq[ue] ratio traditur.//\\ Politices Cultorum usui potissimum acommodatum, & methodice concinnatum studio Samuelis Zwickeri, Dantiscani. [6] Bl. 126 S. 1638/1641; Gedani 1639.\\ → Stagl: Apodemiken * ''Roman Dzięgielewski''\\ //Przygotowanie młodzieży do podróży akademickiej w XVI-XVIII wieku : na przykładzie traktatów apodemicznych, w szczególności "Brewiarza apodemicznego" gdańszczanina Samuela Zwickera//\\ 422 S. Gdańsk 2015: Wydawnictwo Athenae Gedanenses. * **1639**/1645/1648/1658 [Georg Brasch(e) (nach Stagl), 1599-1661]\\ * 1639: //Geistliches Handbüchlein, Für die Reysende und Wanderer//. Darin ... Lüneburg : Johann von Stern. * 1645: //Vollständiges, lüneburgisches ernewertes Handbüchlein, für die Reysende und Wanderer zu Lande und Wasser.//\\ Darinn siebenzehen Bücher/ Als:\\ 1. Der Psalter. 2. Sprüche Salomonis. 3. Prediger Salomonis. 4. Klagelieder Jeremiae. 5. Buch Tobiae. 6. Jesus Syrach. 7. Catechismus. 8. Evangelia und Episteln. 9. Passion. 10. Verstörung Jerusalem. 11. Gesangbuch. 12. Cantica Sacra Latina. 13. Gebetbuch. 14. Beicht und Communion Büchlein. **15. Für Reisende und Wanderer.** 16. Testament/ Paß/ zweyfach Protest. Memorial un[d] doppelte Supplic. 17. Ruhekämmerlein für Krancke und Sterbende\\ [3] Bl., 155, 53, 18, 13, 25, 97, 112, 58, 157 S., [2] Bl., 31, 109, 28, 20 S., [2], 1, [1] Bl., 40 S. Frontisp., Kupfertafel. Lüneburg : Johann von Stern. * 1658: //Lüneburgisches new wolverbessertes Handbuch, für Reisende zu Land und Wasser.//\\ Mit und ohne Kupfferstücken, in 62 Bücher abgefasset, wie noch nie also gesehen * **1639** ''Claude de Varennes'' (Übersetzer)\\ //Le Voyage de France, Dresse pour l'instruction et commodité tant des François, que des Estrangers.// A Monseigneur le Comte de Schlesuuic & Holstein\\ [32], 60, [4], 271, [36] S. Paris, 1639. (Du Verdier.) Chez Oliuier de Varennes ..., Paris, M. DC. XXXIX\\ Übersetzung von C. de Varennes, Originalausgabe: Jodocus Sincerus, (= Justus Zintzerling): Itinerarium Galliae * dass. Paris 1642 2. A. * dass. Paris 1643 3. A. * dass. Rouen 1647 4. A.: A. I. Cailloue * dass. Lyon 1648 (Nouv. éd., corr. et augm.): Didier et Coral, [10] Bl., 60, 304 S., [15] Bl. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11095877|Online]] * ''Gilbert Saulnier Duverdier'' (Hg.)\\ //Le voyage de France, dressé pour l'instruction & commodité des François & Estrangers. Avec une description des Chemins, pour aller & venir par tout le Monde. Tres-necessaire aux Voyageurs.// [8], Faltkarte, 492, [4] S., Ill. A Paris 1655: Chez Michel Bobin, au troisiesme Pillier de la Grand'Salle du Palais, à l'Esperance. * ''Michael du Verdier'': dass. 1657 (Corrigé & augmenté) * **1640** ''Matthias Bernegger'', 1582-1640; → **1619**/1680/1686\\ Quaestio CLXXIII. //An hominis Illustribus & quomodo peregrinandum?//\\ in: Ex C Taciti Germania et Agricola, Quaestiones Miscellaneae Digitalisat S. [603]--[610] [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10246988?page=603|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken * **1640** ''Johann Conrad Dieterich'' 1612−1667\\ //Discursus Historico-Politicvs De Peregrinatione Studiosorum//\\ Undecim Capitibus breviter informatus. Cui adiectum in fine De Peregrinatione Orientalium apospasmation Philologicum Joh. Cunradi Dieterici\\ 144 S., [3] Bl., 70 S. Marpurgi 1640: Typis Casparis Chemlini. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11448578|Online]]\\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy * **1641**/1651/1655/ ''Gassendi, Pierre'', 1592-1655\\ //Viri Illustris Nicolai Claudij Fabricij De Peiresc//\\ Senatoris Aquisextiensis Vita.\\ [8], 300, [16] S. Hagae-Comitum 1655: Vlacq, [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11061913|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken * **1641** ''James Wadsworth'', 1604-1656?\\ //Preface//\\ in: //The European Mercury.// 15 Bl., 9-210, [26] S. London 1641: I.R. for H. Twyford, vollständiger Titel:\\ The Evropean mercury : describing the highwayes and stages from place to place, through the most remarkable parts of Christendome : with a catalogue of the principall fairs, marts, and markets, thorowout the same ... usefull for all gentlemen who delight in seeing forraign countries and instructing merchants where to meet with their conveniences for trade\\ → Art of Travel Database * **1642** ''Christian Raue'', ''Georg Redtz''\\ //Consilium Peregrinationis//\\ Christiani Ravii Berlinensis ad Georgium Reedtz Nob. Dan\\ [14] Bl. Hafniae 1642: Haakius [=Peder Hake] * **1642**/1650 ''James Howell'', 1594?-1666\\ //Instructions for forreine travell//\\ shewing by what cours, and in what compasse of time, one may take an exact survey of the kingdomes and states of christendome, and arrive to the practicall knowledge of the languages, to good purpose.\\ [9], 236 S. London 1642: T. B. for Humphrey Mosley. [[https://name.umdl.umich.edu/A44724.0001.001|Online]]\\ → Art of Travel Database, Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, → Stagl: Apodemiken * **1643** ''Paganino Gaudenzio'' (=Gaudentius)\\ //Della peregrinazione filosofica,//\\ trattatello di Paganino Gaudenzio. Con un'Aggiunta geografica. 104 S. Pisa 1643: nella sramperia d'Amador Massi, e Lorenzo Landi. [[https://books.google.de/books?id=LfGqLrvw2ycC&hl=de&pg=PP3#v=onepage&q&f=false|Online]]\\ → Lüdde: Methodologie (aber: Gaudentio), Monga: Taxonomy\\ Teil 1 Caput I--XII bis S. 49, Teil 2 Caput I--XIV, S. 51--101, S. 102: Autore citati, S. 103--104 Index. * **1643** ''Thomas Neal''\\ //A treatise of direction, how to travell safely and profitably into forraigne countries// written by ... [21], 165, [1] S. Port. London 1643: Printed for Humphrey Robinson. [[https://name.umdl.umich.edu/A70701.0001.001|Online]]\\ → Art of Travel Database * **1643**/1644 ''D. Frölich''\\ //Bibliotheca, seu Cynosura Peregrinantium, hoc est, Viatorium, Omnium hactenus editionum absolutissimum ...//\\ In Duas Partes digestum: Quarum Prior, Quatuor Libris constans, complectitur\\ I. Centuriam cum Decuria Problematum Apodemicorum,\\ II. Multiplicia Peregrinationis Praecepta.\\ III. Methodum Rerum explorandarum.\\ IV. Indicem Viarum duplicem ... Posterior Pars totidem Libris exhibet\\ I. Geographiam Apodemicam.\\ II. Historiographiam Apodemicam.\\ III. Diarium Apod. perpetuum, nec non eiusdem applicationis Prognosticon quadruplex, scilicet Meteorologicum, Physiognomicum, Chiromanticum & Oneirocriticum.\\ IV. Precationes & Hymnos Apodemicos Lectione varia ..., Norib. 1643\\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken * [3] Bl., 91 S. Noten Ulmae 1644: Endterus [Wolfgang Endter], Kühne. [[http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:gbv:3:1-718786|Online]] * **1644** ''Henner, Johann''\\ //Politischer Discurs De Arte Apodemicâ, seu verâ Peregrinandi ratione//\\ Das ist: Eigentliche Beschreibung der Peregrination, ob dieselbe nützlich? Auch Fürsten vnd Herren zu rahten? Wann/ vnd wie Sie dieselbe anstellen? ... ; Allen Peregrinanten, insonderheit aber Fürsten/ Graven/ Herrn/ vom Adel/ Abgesandten/ vnnd andern Politices Studiosis zu gutem vnd bessern Vnterricht in Truk verfertigt / Erstlich gedruckt zu Tübingen itzo aber bey Heinrich Werner zu finden. Anno 1644 [Hamburg] [[https://preserve.lehigh.edu/digital-special-collections/moravian-archives-collections/politischer-discurs-de-arte-apodemica-seu|Online]] * **1648** ''François de la Mothe Le Vayer'', 1588-1672\\ //Petits traitez en forme de lettres escrites à diverses personnes studieuses.//\\ 766 S. Paris: A. Courbé \\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy * S. 76-86: De l'utilité des voyages, [[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k62349656|Online]] * S. 62-75: De l'Inutilité des voyages, [[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k62349656|Online]] ===== Ab 1650 (33 Titel) ===== * **1650** ''Anthoine Brun'', 1599-1654; [→ Lipsius 1578/1586]\\ //Le choix des épistres de Lipse.//\\ Traduites de latin en françois, par Anthoine Brun.\\ [30]-637-[9] S. Lyon 1650: Jean Radisson. [[http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb30168432f|Online]] * **1650** ''François Du Soucy'', escuyer, sieur de Gerzan, 1627-1653\\ //Les profitables curiosités inouïes//\\ Paris 1650: Henry Le Gras, Jacques Le Gras.\\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy (abweichend: Paris: Jean Bessin)\\ 6 Teile in einem Band, u.a.: * //L'art de voyager utilement où l’on apprend à se rendre capable de bien servir son Prince, sa Patrie & soy-mesme//, Privileg 25 Mars 1646 [[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1178487|Online]] * **1650** ''Gottfried Zamel'', 1629-1684\\ * 1650: //Studiosus Apodemicus//, Groningen. * 1651: //Gotofredos Zamelius Elbingensis Studiosus Apodemicus// ... Leiden. * 1651: //Gotofredi Zamelii Elbingensis studiosus apodemicus, sive de peregrinationibus studiosorum discursus politicus.//\\ Editio altera, priori auctior: cui in fine accesserunt eiusdem autoris Carmina Juvenilia\\ 10 Bl. 119 S. Bremae 1651: Köhler. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11702512|Online]]\\ Carmina juvenilia S. 91-119\\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken * Gottfried Zamehl S. 2278–2281 in: John Flood: Poets Laureate in the Holy Roman Empire: A Bio-bibliographical Handbook. De Gruyter, Berlin, 2006 * **1651**/1653/1661/1680 ''Martin Zeiller'', 1589-1661\\ //Fidus Achates, Oder Getreuer [[begleiter|Reisegefert]], welcher seinen Reisegesellen nicht allein zum Theil aber aus eigener Erfahrung zum Theil aber aus andern Schriften und Berichten ... Zusambt Martini Zeilleri kurtzem Bedencken, wie etwan die Reisen insgemeine wol und nützlichen anzustellen seyn mögen.//\\ Auch Zweyen außführlichenRegistern/sowel der hierinn begriffenen Reisen; als auch der fürnemsten Oerter/ durch welche solche gehen.\\ [10] Bl., 67 S., [20] Bl., 577 S., [43] Bl., [1] gef. Bl. Ulm 1651: Wildeisen. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11285732|Online]]\\ → Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken * [7--18] Vorrede von ''Georg Wildeisen'' * [19]: »Der so vonnoehten hat bis an das Meer zu reisen/ kan der nechste Strom* die schlancken Wege weisen: Der aber auf dem Land viel ferne Reisen hat/ der nehme dieses Buch/das weiset ihm den Pfad/ und zeiget auch zugleich/ was hier und dar zu sehen/ was etwann in der Stadt und auf dem Land zu geschehen. Da man sonst sehend blind/ gehet unbedacht vorbey/ und macht sich ohne Nutz deß guten Geldes frey. *viam qui nescit ad mare amnem sibi quærat comitem. Plaut. G.P.H.« * S. 1--67: //Unvorgreiffliches bedencken/wie die Reisen insgemein wol und nutzlichen/angeordnet und verrichtet werden mögen.// ... Datiert: 16. Octobris Anno 1650 * S. 69 ff: Erstes Register Der underschidlichen Raisen/nach dem A. B. C. * **1652** ''Evelyn, John'', 1620-1706\\ //The state of France, as it stood in the IXth yeer of this present monarch, Lewis XIIII.//\\ Written to a friend by J.E. [46], 118 S. London 1652: Printed by T.M. for M.M. G Bedell & T Collins. at the middle Temple gate, Fleetstreet. [[https://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_the-state-of-france-_evelyn-john_1652/page/n1/mode/2up|Online]]\\ → Art of Travel Database, Stagl: Apodemiken * //A Prefatory Letter//, [2--44]:\\ Nach entschuldigenden Worten an den Leser (»But to begin once, since it is my fate to obey you; I shall nothing alter the Scene, which was then Presented you, when you were pleased (as it since appears) to take notice of those casuall Discourses of mine, wherein I posted over the best Remarks, and most materiall Observations which my weak Judgment had been able to recollect, during my so many Pererrations, and unprofitable Sojourn abroad, and especially in this Kingdome of France.«) wird "in a Apodemick humour" kursorisch die Geschichte des nützlichen Reisens seit der Antike dargestellt und leitet S. [36] über zum Inhalt:\\ »But now to our Traveller again«: The principall places of Europe, wherein a Gentleman may, uno intuito, … are the Netherlands, comprehending Flanders, and the divided Provinces; which is a perfect Encycle and Synopsis of whatsoever one may elsewhere see in all the other Countryes of Europe ...« * **1653** ''Wartmann, Sigismund Friedrich''\\ //Recreatio Mensalis//\\ Das ist: Vernuenfftige Politische/Wolgegruende Tisch- Rede und Discurs/von allerhand hohen geheimen Sachen/Historien/ Geistlicher und Weltlicher Regenten / deren Regierung/ Ampt/Rahtschlägen und Staats-Sachen: Darinnen neben diesen/von gemeinen und wunderbarlichen in der Natur begriffenen Sachen und Welthandel/ Ingleichem von Reysen in frembde Landen/was darinn geschehen/ und notabel zu observieren gewesen: Auch was bey hohen und gemeinen Gastereyen/zur annehmlicher/lieblicher Recreation/ins Gespräch zuziehen/dienlich und nuetzlich discurriert wird/ Von etlichen vertrawlichen reysenden Gesellen/einem Theologo, Regierungs-Raht/Obristen und Politico geführt und gehalten. Francofurtum. VD17: 23:284158D [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10576749|Online]]\\ → Stagl: Apodemiken * **1654**/1658 ''Boeckler, Johann Heinrich'', 1611-1672 (=Boecler); ''Weltz, Franz von'', 1635-1674\\ //Diss. pol. de peregrinatione Germanici Caesaris //\\ 46 S. Argentoratis [Strasbourg] 1654/1658 : Mathias Bernegger. VD17 12:138148W [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10659087|Online]] * [Praeliminaria] bis S. 44 in: Dissertationes Academicae : Editio Secunda, altero tanto auctior. Argentorati: Sumptibus Jo. Reinh. Dulsseckeri, 1701-1712. Band [1]: 1701. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10821974|Online]], einleitend: \\ //»Peregrinatio Germanici Cæsaris à Tacito præsertim diligentius descripta, exemplum nobile præbet Principibus Juventutis, sive Illustribus hominibus, quorum studia & mores, ipsa nascendi conditione, & fortunæ eminentioris gradu ad Rempublicam pertinent: ut peregre non sine consilio exeant, non sine profectu redeant. «//\\ → Stagl: Apodemiken * **1655** ''Culpeper, Thomas'', 1625/6-1697\\ //Of Travelling, and the Qualifications Unto It//\\ Kapitel 8, S. 66-75 in: Morall Discourses and Essayes, upon Severall Select Subjects.\\ London 1655: Printed by S.G. for Charles Adams, and are to sold at his shop [[https://name.umdl.umich.edu/A35407.0001.001|Online]]; jedoch nicht in der Ausgabe 1671.\\ → Art of Travel Database * Die ersten Sätze von Kapitel 8:\\ //»I Confess, I am not of the humour of the age I live in, which takes it for granted, that such as travel not, have scarce liberal education, so that their lameness can be no way supplied or outgrown. I conceive, Wisdom to be none of those Merchandises, for which we trafick only in far Countries, nor do I take good manners to be of so vast a bulk, that they require the fraught of a Ship or Bark; If change of Climates and Meridians were sufficient alone to produce those excellencies we aime at, what abilities might we not expect in our publick Messengers, and weekly Posts? Certainly, there are as wise men, and every way as accomplished, that never forsook their native Countries, as description those that have traversed the known world.«// * **1655**/1687 ''Desmarests, Roland'', 1594-1653, (=Rolandus Maresius)\\ ROL. MARES. NICOLAO HEINSIO, S. EPIST. XLIII.://Belgis ac Germanis studiosis utilissimas esse peregrinationes.// [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10765443?page=245|Online]]\\ S. 195–198 in: Rolandi Maresii Epistolarum Philologicarum Libri II : Cum aliquot amicorum ad eum, nec non aliorum Cl. Virorum ad alios, non dissimilis argumenti Epistoli. [24] Bl., 706 S. Lipsiae & Francofurti 1687: Meyerus Maresius Epistola Belgis\\ → Stagl: Apodemiken * **1655** ''Osborne, Francis'' 1593-1659\\ //Travell//\\ Kapitel 3 in: //Advice to a Son// (1655) in Advice to a son; or Directions for your better conduct through the various and most important encounters of this life.: Vnder these generall heads I. Studies &c. II. Love and marriage. III. Travell. IV. Government. V. Religion. Conclusion.\\ [16], 151, [1] S. Oxford 1656 [i.e. 1655]: Printed by Hen: Hall printer to the University, for Thomas Robinson. [[https://name.umdl.umich.edu/A90197.0001.001|Online]]\\ → Art of Travel Database, Stagl: Apodemiken\\ mit Abschnitten zu: * 1, 2, 3. It's Consequents Good & Bad considered. 3, 4, 5. Travelwith an Embassador, As a Mer∣chant. 6. In case of warr.—whither. 7. Directions about 8. Performing divine Duties, 9, 10, 11. Declining Disputes of Religion; 12 Regulating Zeale, 13. 14. Vindicating Customes, 15. Comparisons, 16. The Inquisi∣tion, Prohibited Bookes, 17. The Eu∣charist, 18. Crucifix. 19, 20. Forrain Churches. 21. Scoffers at their owne Religion. 22. English in Orders 23. or otherwise, the worst Compani∣ons. 24. Injuries. 25. Gaming. 26. womens Favours. 27, 28. Wenches. 29. Impatient desires; Charmes of women 30. Pretending Love. 31, 32. Italian Lust. 33. Gifts. 34. Money, Removes. 35. Inns, New Acquain∣tance, Servants. 36. Experience, Languages. 37. Turkish incivility. 38. Plantations * **1658** ''Eugenius Theodidactus'' (=''John Heydon'', 1629-1670)\\ //Travell//\\ Kapitel 3 in: Advice to a Daughter, in Opposition to the Advice to a Son, or Directions for your Better Conduct through the Various and most Important Encounters of this Life.\\ London :: Printed by J. Moxon for Francis Cossinet ...,\\ → Art of Travel Database * ''T.P.'' [=''Pecke, Thomas'', 1637--?] \\ //Travell//\\ S. 36--42 in: //Advice to Balam's ass,//\\ or, Momus catechised in answer to a certaine scurrilous and abusive scribler, one John Heydon, author of Advice to a daughter.\\ Gent\\ London : Printed by E.B. for Henry Marsh. [[https://name.umdl.umich.edu/A53929.0001.001|Online]] * **1660** ''Oldenburger, Philipp Andreas'', 1617-1678 (=Constantini Germanici)\\ //Ad Iustum Sincerum Epistola Politica De Peregrinationibus Germanorum recte & rite iuxta interiorem Civilem prudentiam instituendis//\\ In qua Depinguntur Germaniae Principum mores, doctrina etc ... [14] Bl., 631 [i.e. 581] S., [68] Bl. Cosmopoli 1669: von der Linde. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10047814|Online]]\\ → Lüdde: Methodologie\\ → 1669 Judicium de Const Germanici itinerario politico; 1670 Eusebii Fürstenhold examen judicii de Constant Germanici itinerario politico * Nebentitel: //Itinerarium Germaniae Politicum// * **1660** ''Samuel Sorbière'', 1615-1670\\ //Lettres et Discours de M. De Sorbière Sur diverses Matieres Curieuses.//\\ [26], 731 S. Paris 1660: François Clousier.\\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy\\ 92 Briefe 1654--1659, davon abweichend die kleinere Ausgabe »Relations, lettres et discours ...« Paris 1660 bei R. de Ninville. Inhalt u.a.: * 1657, Lettre LXXXIII 641-660, [[https://books.google.dz/books?id=qtOShz2gd1oC&lpg=PA644&dq=sorbi%C3%A8re%20De%20l'utilit%C3%A9%20des%20grands%20voyages&hl=fr&pg=PA644#v=onepage&q&f=false|Online]]:\\ //De l'utilité des grands voyages// [Brief an Antoine Vitré, 1595-1674, À Paris, le 1. de sept. 1659.]] & de la lectures des Relations * 1657, Lettre LXXXV, S. 668-673, [[https://books.google.dz/books?id=qtOShz2gd1oC&lpg=PA644&dq=sorbi%C3%A8re%20De%20l%27utilit%C3%A9%20des%20grands%20voyages&hl=fr&pg=PA668#v=onepage&q&f=false|Online]]:\\ //Avis pour un voyage// * **1661** ''Jean Chapelain'' (1595–1674) bestärkt in einem Brief an ''François Bernier'' am 13. November 1667 dessen Reiselust\\ → Monga: Taxonomy * ''Philippe Tamizey de Larroque'' (Hg.): //Un libertin dans l’Inde moghole//, 18, Jean Chapelain, Lettres, Band 2: 2 janvier 1659 – 20 décembre 1672), Paris 1883: Imprimerie Nationale. * **1662** ''Howell, James'', 1594-1666\\ //A new English grammar, prescribing as certain rules as the language will bear, for forreners to learn English: Ther is also another grammar of the Spanish or Castilian toung, with som special remarks upon the Portugues dialect, &c. Whereunto is annexed a discours or dialog containing a perambulation of Spain and Portugall, which may serve for a direction how to travell through both countreys, &c. For the service of Her Majesty whom God preserve.//\\ = Gramatica de la lengua inglesa, prescriviendo reglas para alcançarla ..\\ [7] Bl. 175, 95 S. London 1662: Printed for T. Williams, H. Brome, and H. Marsh. * **1663**/1665/1671/1677 ''Hermann Conring'' (Präsentator, =Hermannus Conringius); ''Dethleff von Brocktorff'' (Respondent)\\ //De prudentia peregrinandi.//\\ Dissertation 27 Abschnitte, [36] S. Helmstedt 1663: Müller Universitätsbibliothek [[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/download/pdf/654949.pdf|Online]] Johann Christian Senckenberg, 1663. Francof. 1672.\\ → Art of Travel Database, Lüdde: Methodologie, Stagl: Apodemiken\\ * bei Lüdde als:\\ Disquisitio politica de prudentia peregrinandi quam divina favente elementia praeside viro ampliss clariss domino Hermanno Conringio Phil. et Med. Doct. ac Prof. celeberr etc. et praeceptore ac fautore suo multis nominibus observando in illustri Academia Julia ad diem X Octobr AOR DCLXIII publice ventilandam praeside viro ampliss clariss domino Her manno Conringio Phil et Med Doct ac Prof celeberr etc et praecep tore ac fautore suo multis nominibus observando in illustri Academia Julia ad diem X Octobr AOR DCLXIII publice ventilandam proponit Dethleff Brocktorff E. q. Hols. Autor et respond. Editio secunda Erfurti typis Dedekindianis 1671 impensis Joh. Jacob Oerthen Jenensis 32 Seiten * 1677 ''Hermann Conring'', ''Detlev von Brockdorff''\\ //Disquisitio Politica De Prudentia Peregrinandi//\\ 40 S. Helmstedt 1677: Typis Henrici Davidis Mulleri Acad. Typogr. [[https://books.google.de/books?id=tBdGAAAAcAAJ&hl=de&pg=PP1#v=onepage&q&f=false|Online]] \\ → Monga: Taxonomy * **1665** ''Michael Hoeschelius'', ''Jakob Thomasius''\\ //Jacobi Thomasii De Peregrinationis Usu et Abusu//\\ S. [500]--480 in: ''Thomasius, Jacob'': Jacobi Thomasii, Professoris Lipsiensis Dissertationes LXIII. Varii ... , 1693. [[http://resolver.staatsbibliothek-berlin.de/SBB0001A0F700000000|Online]] * **1665** ''Balthasar Gerbier d'Ouvilly''\\ //Subsidium peregrinationibus//\\ or An assistance to a traveller in his converse with Hollanders, Germans, Venetians,Italians, Spaniards, French, etc. directing him, after the latest Mode, to the greatest Honour, Pleasure, Security, and Advantage in his Travells. Written to a Princely Traveller for a Vade Mecum. Oxford 1665: R. Gascoigne\\ → Monga: Taxonomy * **1665** ''Gumppenberg, Wilhelm'', 1609-1675, (Pseud. Rudolfo Grimming, Bavaro)\\ //Sedici Pellegrinaggi per le 365 chiese di Roma ... ://\\ misurati à passi ordinarii\\ [20] S. Roma 1665: per Egidio Ghezzi. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10078231|Online]] \\ Nennt 365 Kirchen Roms entlang von 16 Wegen, also ein Itinerarium mit drei Seiten Hinweisen (Al benigno lettore). * **1665** Georg von Schoebel\\ Georg Schoebelii //Hermathena Peregrinantium// Patav [Padua] 1665 [Gedicht] * ''Quirinus Kuhlmann''\\ //Georgens von Schöbel und Rosenfeld ... Hermathena Peregrinantium oder Weg-weiser der Reisenden,//\\ aus dessen ... Lat. ... mit hochteutscher Zunge nachgesprochen. Jena 1671: Müller. [= Der Fröhliche und Der Himmlisch Gesinnte in: »Fruchtbringende Gesellschaft« > Palmenorden] * **1665** ? ''Edward Hyde'', 1609-1674, first earl of Clarendon\\ //A Dialogue between A. an Old Courtier, B. an Old Lawyer, C. an Old Soldier, D. an Old Country Gengleman, E. an Old Alderman and a Bishop Concerning Education//\\ S. 285-313 in: A Collection of Several Tracts of the Right Honourable Edward, Earl of Clarendon, Author of The History of the Rebellion and Civil Wars in England. Published from His Lordship's Original Manuscripts.\\ 770 S. London 1727: printed for T. Woodward ... and J. Peele.\\ → Art of Travel Database * **1666** ''Hottinger, Johann Heinrich'' [1620-1667]\\ //Christlicher Wandersmann : das ist kurtze und nohtwendige Anleitung, wie reisende Studenten Gwerbs-, Krieg-, Handt-wercks- und Baurs-Leuht sich nit allein vor jhrem verreisen sonder auch auf den Reisen selbst ...//\\ Joh. Heinrich Hottinger, D. [36] Bl., 636 S. Zürich : bey Michael Schauffelberger, 1666 [[https://doi.org/10.3931/e-rara-10745|Online]] * **1669** ''Oldenburger, Philipp Andreas''\\ //Judicium de Constantini Germanici itinerario politico//\\ 31 S. s.l.\\ Ludovicus Veronenis ist Pseud. für Philipp Andreas Oldenburger\\ → Lüdde: Methodologie\\ → 1660 ''Oldenburger, Philipp Andreas'' (=Constantini Germanici), → **1670** ''Sagittarius, Caspar'' * **1670** ''Sagittarius, Caspar'', 1643-1694 (=Eusebius Fürstenhold) \\ //Eusebii Fürstenholds Examen iudicii de Constantini Germanici itinerario politico//\\ 68 S. s.l. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11765680|Online]] [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10562548|Online]]\\ → Lüdde: Methodologie\\ → 1660 ''Oldenburger, Philipp Andreas'' (=Constantini Germanici) * **1670** ''Lassels, Richard''\\ //The Voyage of Italy or a Compleat Journey through Italy ...//\\ With Instructions concerning Travel; by Richard Lassels, Gent, who travelled through Italy Five times, as Tutor to several of the English Nobility and Gentry. Never before Extant. Newly printed at Paris and are to be sold in London by John Starkey. * **1670** R. L. (=''Lassels, Richard'')\\ //A Letter of Advice to a young Gentleman Leaving the University, concerning his behavior and conversation in the World,//\\ Dublin, 1670. * **1671** ''Leigh, Edward''\\ //Three Diatribes or Discourses; First of Travel, or a Guide for Travellers into Foreign Parts; Secondly, of Money or Coyns; Thirdly, of Measuring the Distance betwixt Place and Place.//\\ London 1671.\\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy * i. e. tres diff. de Peregrinatione, de nummis, & de dimensionibus variarum gentium. Manuductione ad exteras gentes de Moneta de Mensurâ unius loci ad alium locum. Recusæ sunt mutato titulo: //The Gentlemens Guide//, i. e. Dux nobilium juvenum, ibid. 1680 ((Eduardi Leighii, Artium in utraque Universitate Oxoniensi ac Cantabrigiensi Magistri, In Universum Novum Testamentum, Lipsiae 1732 : Deer. XV auf S. [15] [[https://www.digitale-sammlungen.de/view/bsb10411573?page=15|Digitalisat]])) * **1671**/1672 ''Georg Horn'', 1620-1670\\ //Georgi Horni Kemm. Pal. Ulyssea sive Studiosus Peregrinans Omnia Lustrans Littora.// (= Odyssee oder des reisenden Studiosus sämtliche durchwanderten Gestade)\\ [2] Bl., 495 S. Leiden 1671. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11095539|Online]]\\ Eine reisemethodische Anleitung des Historikers, Geografen und Theologen Georg Horn (1620–1670).\\ → Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken * Francofurti et Lipsiae ap. J.H. Ellingerum 1672, [5] Bl., 668 S., [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11702508|Online]] * **1671**/1674/1679 ''George Meriton'', 1634-1711?\\ //Certain precepts & Observations for Those That Do Intend To Travell//\\ S. 441-445 in: A Geographical Description of the World. 352 S. London: W. Leake.\\ → Art of Travel Database, Monga: Taxonomy\\ other editions: 1674, 1679 * **1674** ''Spleiss, Stephan''; ''Ziegler, Franciscus''\\ //Theses de geographia qas sub dei optimi maximi clementi praesidio in Schafhusianae civitatis collegio philosophico placido philalēthōs examini subjectas//\\ moderatore Stephano Spleissio pro viribus defendere conabuntur, Franciscus Ziegler et al. [8] Bl. [Schaffhausen] : Typis Alexandri Riedingij, 1674. [[https://doi.org/10.3931/e-rara-2961|Online]] Apodemicae s. Thesen 31 bis 34 * **1674** Anonymus\\ //Die rechte Reise-Kunst// Oder Anleitung, wie eine Reise mit Nutzen in die Frembde, absonderlich in Franckreich, anzustellen : Wobey eingeführet werden die Ursachen deß so ungemeinen Wachsthumbs und Einkunfften Macht und Hoheiten auch allerhand neuen Anstalten besagten Königreichs. Nebst einem Anhang unterschiedener Conferentzen oder Gelehrten Gespräche zu Paris gehalten\\ [1] Bl., 344 S. Franckfurth/ In Verlegung Joh. David Zunners. Im Jahr 1674. [[http://dx.doi.org/10.25673/opendata2-17136 |Online]]\\ → Lüdde: Methodologie, Stagl: Apodemiken; kurz als: Die rechte Reisekunst oder Anleitung wie eine Reise mit Nutzen in die Fremde absonderlich nach Frankreich anzustellen * **1674** ''Bartholin, Thomas'', 1616-1680; ''Jacobaeus, Holger'', 1650-1701\\ Th. Bartholini //De peregrinatione medica//\\ : ad cl. v. Oligerum Jacobaeum, nepotem suum et filios Casparum Bartholinum, Christoph. Bartholinum\\ 73 S., [1] Bl. Hafniae 1674: D. Paulli; literis CHRISTIANI WERINGII Acad. Typogr. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11434092|Online]]\\ → Monga: Taxonomy, Lüdde: Methodologie, Stagl: Apodemiken (dort: Kopenhagen) * **1674** ders. \\ Bartholini //Propempticum ad Theodorum Fuiren de Peregrinatione//\\ Hafn. * **1674** ''Erhard Weigel''\\ //Neuerfundener Reise-Rath//\\ alß eine Zu dem unlängst angeführten neuen Hauß-Rath/ auf erlangte Privilegia, danckbarlichst vorgenommene Fortstellung der gemeinnützigen Kunst-Erforschungen. 4 Bl. Jena 1672: Bauhofer. VD17 3:303375B, [[http://digital.slub-dresden.de/ppn267818416|Online]]\\ → Lüdde: Methodologie\\ Beschreibung einer Erfindung -- das Clinophoreum: Ein Fahrsessel oder Reise-Rath -- also kein Reiserat, sondern ein Reiserad. Beschrieben wird ein Sessel in einem Kasten, der auf zwei oder vier Räder oder auf einen Schlitten montiert werden kann oder ohne Räder zum Übernachten dient, weil der Sessel dann zum Bett wird. * **1670** ''Sylvain Dufour''\\ //Instruction d'un Père à son fils qui part pour un voyage.//\\ Geneva\\ → Monga: Taxonomy * 1679/1680/1686 ''Philippe Sylvestre'', dit Sylvestre Dufour (=du Four) 1622-1687\\ //Instruction Morale d'un Pere a son Fils. Qui part pour un long Voyage://\\ OU Maniere aisée de former un jeune homme à toutes fortes de Vertus. Nouvelle Edition reveuë & augmentée [1-48]: Epistre, Preface, Lettre de Ms. Charpentier ... Privileg, 247 S. Paris, 1679: En la Boutique de G. QUINET, au Palais, en la Gallerie des Prifonniers, à l'Ange Gabriel. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10040347|Online]]; ed. 1686: [[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k57890p|Online]] * ders. //Tresor en trois langues, françoise, allemande, latine : contenant douze entretiens familiers, un traité de la civilité françoise, & une instruction morale d'un pere a son fils, qui part pour un long voyage://\\ avec une grammaire, & une nomenclature: le tout renferment en abrege ... [etc.]\\ pour Jean Herm. Widerhold. Imprimé chez Jacob Bertsche, A Basle, 1679. [[http://diglib.hab.de/drucke/qun-485-1s/start.htm|Online]] * ders. //Der reisenden Jugend richtiger Weg-Weiser/ Das ist: Tugend-Lehren eines Vaters an seinen Sohn/ da Er sich auf eine entfernte Reise machen wolte//\\ Worinn befindlich Leichter und Bewehrter Handgriff/ wie einem jungen Menschen allerhand gute Tugenden ohnschwer können beygebracht werden.\\ [84] Blätter Jena 1679: Bielcke. * ''Philippe Sylvestre Dufour'', ''Jacques Spon''\\ //Instruction morale d'un pere a son fils, qui part pour un long voyage,//\\ ou maniere aisée de former un jeune homme à toutes sortes de vertus.\\ 130 S. Abr. Wolfgang, Amsterdam, 1680 * ''Philippe Sylvestre Dufour''\\ //Instruction morale d'un père a son fils: qui part pour un long voyage,// ou, Maniere aisée de former un jeune homme à toutes sortes de vertus\\ 248 S. Paris 1686: G. Quinet * ders. //Moral instructions of a father to his son, ready to undertake a long voyage://\\ or, An easy manner of forming a young man to all kinds of virtue. Translated from the French of Silvester Du Four. To which is added, a collection of moral instructions, in prose and verse, from the best authors. [Two lines from Horace]\\ VI, 150 S. Re-printed, & sold by Thomas Hubbard, Norwich [Conn.], 1796 ===== Ab 1675 ===== * **1679** ''Franke, Nicolaus Bartholomäus''; ''Jacobus Cramer''\\ //Exercitatio Academica De Peregrinatione Veterum Sapientum, Eruditionis Ergo Suscepta ...//\\ IV. Cal. Julii Ann. MDCLXXIX Lipsiae sd: Johannis Georgii. 51 Abschnitte, 32 S. * **1681** ''Christian Widemann'' (=Christianus Widman)\\ //C.W.I.U.L. academia status, pro manuductione generali ad summos & potentissimos status Europae cognoscendos : nec non de formali statuum politicorum gubernatione, & hominis se gubernandi singulari prudentia, deque ratione status moderna : continua dispositione ex iure publico Europaeo, atque observantia apodemica concinnata, & laconice tradita//\\ [12] Bl., 380 S. Irenopoli, anno 1681. VD17 547:695186Z verlegt in Jena bei Johann Theodor Fleischer, gedruckt in Rudolstadt bei Christoph Fleischer * **1683** ''Berger, Theodor'', 1683-1773\\ //Prvdentia Apodemica, Die Klugheit wohl zu reisen : Inclvti Ordinis Philosophici Consensu//\\ In Academia Lipsiensi Pvblicæ Disqvitioni [!] Exposita Præside M. Theodoro Berger, Lavtera-Franco. Et Respondente Elia Iacobo Roesler, Strelensi-Misnico, Phil. Cvlt. Ad D. XXI. Decembr. M DCC XII. H. L. Q. C. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10642241|Online]] * **1683** ''Arrhenius Örnhielm, Clas''\\ //Dissertatio Academica de peregrinatione.//\\ Holmiae 1683. Uppsala universitetsbibliotek (UUB) signum B5. * **1684** ''David Blaesing'', ''Johannes Woyt''\\ //Disquisitio Mathematica quam de Erronea Temporis Mensuratione in itinere//\\ [8] Bl., XX Abschnitte. Lipsiae 1684: Georg. [[http://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?PPN738003026|Online]] * **1686** ''Baudelot de Dairval, Charles-César'', 1648-1722\\ //De l’utilité des Voyages, et de l’avantage que la recherche des antiquitez procure aux sçavans//\\ [2] 3, 374 S. Paris 1686: Chez Pierre Auboüin, Et Pierre Emery ... [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11429230|Online]] * **1693** ders.: //L' utilité des voyages//\\ qui concerne la connoissance des medailles, inscriptions, statues, dieux lares, peintures anciennes et les bas reliefs, pierres precieuses et gravées, cachets, talismans, anneaux, manuscrits, langues ... et l'avantage que la recherche de toutes ces antiquitez procure aux sçavans ....\\ 382 S. Band 1 [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb11399302|Online]] * S. 383--781 S. [7] Band 2 [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10920872|Online]] * **1696** ''Woodward, John''\\ //Brief Instructions for making observations in all parts of the world, as also for collecting, preserving and sending over Natural Things, being an attempt to settle an universal correspondence for the advancement of knowledge both Natural and Civil//\\ 24 S. London 1696: Wilkins. [[https://books.google.de/books?id=UqxkAAAAcAAJ&hl=de&pg=PP13#v=onepage&q&f=false|Online]] * **1697** ''Hochstetter, Andreas Adam'', 1668-1717\\ //Oratio de utilitate peregrinationis anglicanae//\\ [2] Bl., 44 S. Cotta 1697: Tübingen. [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10960200|Online]] * **1697** ''Johann Caspar Loescher'', ''Christoph Andreas Loss''\\ //De peregrinationibus literariis.//\\ Dissertationem Indultu Ampliss. Facult. Philosophica Placidæ eruditorum disquisitioni expositam defendent JOANN CASPARUS Grunhaynio-Misn. Alumnus Elect. Ad D 15 Decembris A.O.R. M DC XCVII Wittenbergæ Typis Martini Schultzii Acad. Typogr. [[https://books.google.de/books?id=VGhGAAAAcAAJ&hl|Online]]\\ 17 Abschnitte * **1698** //L'art de voyager utilement//\\ Suivant la copie de Paris\\ [2], 51, [1] S. Amsterdam 1698: Chez J. Louis Delorme Libraire sur le Rockin, à l'enseigne de la Liberte'./ A AMSTERDAM, De l'Imprimerie de Daniél Boulesteys De la Contie dans l'Eland-straat. M. D. XCVIIL [[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k8727618s |Online]]\\ Inhaltsgleich mit dem gleichnamigen Kapitel in 1698 Casas: Relation des voyages → [[zeitleiste_reisesammlungen_des_17._jahrhunderts#1698 Casas: Relation des voyages et ... 1 Band|Reisesammlungen 17. Jahrhundert]], auch übersetzt 1699: //The art of travelling, shewing how a man may dispose his travels to the best advantage// London 1699: Printed by J. Darby for D. Brown * **1698** ''Engel, Moritz'' (Mauritius), praeses, 1673-1741; ''Springsguth, Christian Gottfried'', respondent, 1680-1743\\ Diss. pol. //de prudentia peregrinandi//\\ Qvam Divina adspirante Clementia publicæ Eruditorum disqvisitioni\\ [8] Bl. Vitemberga 1698: Hake [[https://mdz-nbn-resolving.de/details:bsb10659284|Online]]