um 1600? Anonymus
A true description and direction of what is most worthy to be seen in all Italy : orderly set down, and in sure manner, as that the traveller may not oversee or neglect any thing that is memorable in those countries …
Harleian miscellany, 12 (1744) 73-130
1600 Franz Schott, 1549-1622 (=Franciscus Schottus; Francesco Scoto …)
Itinerarii Italiae rerumque Romanarum libri tres
[12] Bl., 453 S. Antwerp (Antverpiae) 1600: Ex Officina Plantiniana (apud Ioanne Moretum).
Online. Zahlreiche Nachdrucke und Kopien: zeitgleich in Amsterdam, 1654 (englisch und italienisch), 1669, 1675 Padua und Venedig, 1699 Rom.
Scoto, Francesco
Itinerario, overo nova descrittionede’ viaggi principali d’Italia di Francesco Scoto, nella quale si ha piena notitia di tutte le cose più notabili, e degne d’esser vedute.
Padova 1654: Cadorino.
Warcupp, Edmund
Italy, in Its Original Glory, Ruine and Revival: Being an Exact Survey of the Whole Geography, and History of That Famous Country: With the Adjacent Islands of Sicily, Malta, &c.: And Whatever Is Remarkable in Rome (the Mistress of the World) and All Those Towns and Territories, Mentioned in Antient and Modern Authors. London 1660: Griffin. Die erste englische Ausgabe, basierend auf der italienischen von 1654.
de Beer, Esmond Samuel
Francois Schott’s Itinerario d’Italia.
The Library 23 (1942) 57-83.
Ciambella, Fabio
Specialised Tourist Discourse: Translating Schott’s Itinerarii in Early Modern England.
Status Quaestionis, 17 (2019) 50–75
Online DOI
Valenti, Giuseppina
L’itinerario d’Italia di Franz Schott: un prototipo seicentesco della guida per il viaggio in Italia.
In Itinerario, overo nova descrizzione de’ viaggi principali d’Italia nella quale si ha piena notizia di tutte le cose più notabili et degne d’esser vedute, di Andrea Scoto, novamente tradotto dal latino in lingua italiana, et accresciuto di molte cose, che nel latino non si contengono, edited by Giuseppina Valenti, iii-xxiii. Edizioni digitali CISVA 2009
1600 Thurius, Georg
GEORGII THVRII,|| PANNONII || CARMINA || APODEMICA:|| CUM PROPEMPTICO,|| eidem scripto, à PP. LL.|| … ||
Wittenberg 1600: Simon Gronenberg. VD16 ZV 30928
1600 Lewkenor, Samuel
A discourse not altogether vnprofitable,
nor vnpleasant for such as are desirous to know the situation and customes of forraine cities without trauelling to see them Containing a discourse of all those citties wherein doe flourish at this day priuiledged vniuersities. Written by Samuel Levvkenor Gentleman.
[6], 76 Bl. London :: Imprinted by I[ohn] W[indet] for Humfrey Hooper, and are to be sold at his shop in Chauncery lane, at the signe of the Beare.
Online
→ Stagl: Apodemiken
1600 Botero, Giovanni, 1544-1617
Le relationi universali
divise in quattro parti. 4. Nella quale si tratta delle superstitioni in che viveuano già le genti del mondo nuovo e delle difficolta, e meni, co' quali si è quivi introdotta la religione christiana & vera.
79 S. Venetia 1600: Angelieri.
Online
1601 Botero, Giovanni, 1544-1617
The traveller's breviat,
or an historicall description An historicall description of the most famous kingdomes and common-weales in the worlde : relating their scituations, manners, customes, ciuill gouernment, and other memorable matters
[4], 268 S. Karte [By R. Barker?] For Iohn Iaggard, Printed at London 1601, 1603, 1611, 1630. [Übersetzung von: Le relazioni universali]
Reprint: Amsterdam 1969: Da Capo Press.
→ Stagl: Apodemiken
1601 Charron, Pierre, 1541−1603
Devoir des parents et des enfants
S. 628–673 in De la sagesse, livres trois, 719 S. Bordeaux 1601: S. Millanges.
Online
→ Art of Travel Database
1601 Colerus, Christophorus
De studio politico ordinando epistola ad generosum iuvenem Stanislaum Zelenium Vitellium de Zelanka = Cornelius TACITUS, De moribus et populis Germaniae libellus
S. 88–118 in: Taciti De Sitv, Moribvs Et Popvlis Germaniae libellus 117 S. Ill. Hanoviae 1602: Marnius, & heredes Aubrii.
→ Stagl: Apodemiken: Wittenberg 1604, Gießen 1622, Amsterdam 1645, Helmstedt 1663, Straßburg 1663, Leiden 1699.
Online (1663)
→ Stagl: Apodemiken
1601 Philippus Ohmius,
Sagittarius, Thomas, 1577-1621
Disputatio ethico-politica de peregrinatione
recte instituenda quam … praeside M. Thoma Sagittario … habebit publice Philippus Ohmius Hallensis … ad diem 14. novemb. horis & loco consuetis.
[12] Bl. in officina Tobiæ Steinmanni, Ienæ, anno 1601. VD17: 12:184597S
Online
→ Monga: Taxonomy; bei Stagl: Apodemiken, unter:
1605 Sagittarius, Thomas
M. Thomae Sagiitarii P.L. Caes. Disputationes Politicae Extraordinariae
In celeberrima Ienensium Academia permissu Superiorum olim publicae habitae, Nunc In nonnullis auctae
[8] Bl., 470 S., [2] Bl. Ienae 1605: Steinmannus.
Oratiuncula disputationi de peregrinatione rectè instituenda loco προοιμία & præfationis publicè à Præside præmissa.
S. 312–359 (S. 359 Tabelle: Σύνοψις ἤ σκιαγραφία Disputationis de peregrinatio) in: Disputationes politicae extraordinariae … : quibus accessit ejusdem autoris consilium quomodo loci communes in studiis cojuscunque generis sint constituendi & colligendi. [7] Bl., 470 S., [2] Bl. Jenae 1605: Steinmann.
Online
Ulysses saxonicus, seu iter,
quod illustrißimus et celsißimus princeps ac dominus, Johannes Ernestus dux Saxoniae, Juliae, Cliviae et … per Germaniam, Galliam, Angliam et Belgium, anno 1613 magno cum fructu instituit, et felicißime absolvit.
[VIII], 303 S. Vratislavine 1621: Müller.
Online
1601 Robert Johnson, um 1586-1626
Of Travell
Essaies or Rather imperfect offers. London 1601: J. Windet for J. Barnes. London, 1607, 1613, 1638.
Online
→ Art of Travel Database, Monga: Taxonomy
1602 Schimmelpfenning, Balthasar
Oratio De Peregrinandi Ratione,
Et Quae In Hac Visu Digna, Recitata Et scripta à Dn. Balthasaro Schimmelpfenningio, Battensteinensi Borusso.
S. 364–384 in: Junius, Melchior: Orationum Quae Argentinensi In Academia, Exercitii Gratia scriptae & recitatae Ab Illustrib. Generosis, Nobilibus & aliis, Ad Tractandum Vero propositae fuerunt. Teil 10. Argentinae 1603: Zetznerus.
Online
→ Stagl: Apodemiken
1603 Anonymus
Wegweiser auff alle fürneme Ståtte von Teutschlandt Niderlandt Franckreich Welschlandt Hispanien vnd andern Königreicheu vnd Landtschafften von Europa
Ursel 1603
1604 V. P. F. Henry Castela Tolosai
La Guide et Adresse pour ceux qui veullent faire le S. Voiage de Hierusalem, par Tolosain, Religieux observantin e confesseur des Dames religieuses à Bordeaux. [6], 72, [1] S. Paris: Laurent Sonnius.
Online; ebd. 1612
Le Sainct voyage de Hierusalem et du Mont Sinay, faict en l'an du grand jubilé 1600.
Paris 1603: L. Sonnius; Bordeaux 1603 : P.-A. Du Brel.
→ Monga: Taxonomy
1604 Andrzej Firlej
De peregrinatione oratio.
[16] Bl. Heidelbergae 1604: Typis Voegelinianis.
Online
1604 Thomas Pelletier
Du voyager
S. 95–107 in:
La Nourriture de la noblesse,
où sont représentés, comme en un tableau, toutes les plus belles vertus, qui peuvent accomplir un jeune Gentilhomme.
119 S. Paris 1604: Veuve Mamert Patisson
Online; Paris 1610: Jean Sara Imprimeur.
→ Art of Travel Database
1604 Ioannes Piseus (=John Pits, =Pitsius, =Pitseus, =Putsius) 1550–1616
De peregrinatione libri septem
Iam primum in lucem editi. Dusseldorpii 1604: Bernardus Busius.
Online
→ Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken
1605 Robert Dallington, 1561-1636/8
A method for travell,
shewed by taking the view of France as it stood in the yeare of our Lord 1598.
London: T. Creede
→ Art of Travel Database, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken
1605 Salomon Neugebauer
Tractatus De Peregrinatione
Methodo naturali conscriptus, Ac Historicis, Ethicis, Politicisque exemplis illustratus.
[16] Bl., 223 [1] S. Basileae 1605: Henricpetri.
Online
→ Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken
1606 Jacob Beyrlin, 1576-1618
Reyss Buch:
das ist, Ein gantz schöne Beschreibung vnd Wegweyser, etlicher Reysen, durch gantz Teutschland, Polen, Siebenbürgen, Dennemarck, Engeland, Hispanien, Franckreich, Italien, Sicilien, Egypten, Indien, Ethiopien, vnd Türckey, etc
Darinnen nicht allein die Distantz wie weit ein Ort vom Andern gelegen sondern auch der vornembsten Stätt Gelegenheit Macht Größe Retchthumb Handthierung Schöne und Zierlichkeit vermeldet und be schrieben wird. Allen der Erfahrenheit und Wissenschafft liebhabenden Gemüter nicht allein ganz lustig sondern auch sehr nutzlich zu lesen mit fleiß zusamen colligirt vnd jetzt erst von Newem in Truck gegeben
[8] Bl. 94 S. Strassburg 1606: J. Martin.
Online 1 Online 2
1606 Sir Thomas Palmer, 1540-1626, 'The Travailer'
An Essay of the Meanes how to make our Travailes, into forraine Countries, the more profitable and honourable.
[8], 131, [1] S., [4] Falttafeln. Imprinted, by H[umphrey] L[ownes] for Mathew Lownes, At London, 1606 (Reprint: New York 1972: Da Capo Press) (angelehnt an Zwinger)
Online
→ Art of Travel Database, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken
1606 Cyprianus Eichovius, 1557–1613 [= Matthias Quad, =Quad von Kinckelbach]
Liber Insignium Aliqvot Itinervm,
Cvm Ex Avgvsta Vindelicorvm, Tvm Aliis Evropæ, Asiæ Et Africæ Civitatibvs Oppidisqve Maximi Nominis, Ad Alias Celebres Civitates Oppidaqve : Civitatvm Oppidorvmqve Nomina, Cvm Ex Qvibus egrediuntur itinera, tum per quæ transit viator, haud nuda tantum ponuntur recensenturq[ue], sed & nominum causa origoq[ue] æditur, simulq[ue] quando, & à quo condit[a]e, magn[a]e an parv[a]e, munit[a]e an debiles sint … ; Additæ Svnt Icones Præcipvarum Civitatvm Oppidorvmqve & Insularum quæ adeuntur …
[4] Bl., 224 S. Kupferst. und Kupferstich-Karten. Ursellis 1606: Ex Officina Typographica Cornelii Sutorii.
→ Stagl: Apodemiken
1607 Caspar Laudismann
Notabilia de Personis & Rebus in III. Decennalia ratione temporis & in diversis Provinciis habitæ peregrinationis distributa
Argent.
Beschwerde des Advokaten Caspar Laudismann in Straßburg über fälschliche, gegen sein und seines Verlegers Wissen erfolgte Einrückung der Fortsetzung seiner
Notabilia de personis et rebus in den Messekatalog durch Georg Kolb
Archivalia (ISG FFM, H.10.02, 51)
1607 Stange, Heinrich von bei
Hermann Kirchner
De Germaniae Perlustratione Omnibus Aliis Peregrinationibus anteferenda
Oratio Directore …
Hermanno Kirchnero … In Conventu Academiae Marburg: habita ab Henrico De Stange Silesio Nonis Decembr. Anno Christi MDCVI
[11] Bl. , Marburg 1607: Hutwelckerus.
Online
→ Stagl: Apodemiken
1608 Anonymus
Newer gerechter Wegweiser / den Wanderern sehr nützlich / sampt einem Bericht von der Münz
Nürnberg bey Fuhrman / 1608.
1608 Bellus, Julius, 1570−1650
Iulii Belli
Iustinopolitani Hermes Politicus sive de peregrinatoria prudentia libri tres
[11] Bl. 233 S. [1] Bl. Frankfurt: apud Jo. Theobold. Schönwetterum.
Online
→ Art of Travel Database, Monga: Taxonomy [Julius Bellus = Philippus Honorius],
→ Stagl: Apodemiken
-
1608 Rantzau, Heinrich (=Ranzovius, =Rantzow) 1526–1598,
Georgius Loysius
Methodus Apodemica Seu Peregrinandi, Perlustrandique Regiones, Urbes, & Arces ratio
Heinrici Ranzovii Auspi ciis olim edita nunc typis denuo excusa una cum G Loysii pervigi lio Mercurii.
38 S., [4] Bl., 114 S. Argentinae 1608:
Ledertz
→ Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken.
→ 1588 Albrecht Meyer: Methodus Apodemica
→ 1598 G. Loysius's Pervigilium Mercurii
→ 1699 Thomas Theodorus Crusius: De eruditione comparanda
1609 Benson, George, 1569−1648
A Sermon Preached at Paules Cross
95 S. London 1609: H. L[ownes]. for Richard Moore.
→ Art of Travel Database
1609 Ens, Gaspar, 1570-1640
Deliciae apodemicae et index viatorius Hispaniae : indicans itinera, ab urbe Toleto, ad omnes in Hispania ciuitates & oppida, quorum indicantur deliciae, siue quid in eorum singulis delicatum, rarum, visuque dignum sit.
[8], 102 S., [2] Coloniae 1609: apud Wilhelmum Lutzenkirchen.
Online
→ Stagl: Apodemiken: „=1606 Cyprianus Eichovius, Liber Insignium“
1609 Greville, Fulke, 1554−1628
A Letter [20. November 1609] Written by Sir Fulke Greville to his Cousin Grevil Varney Residing in France
Wherein are Set Down Certaine Rules and Observations, Directing Him How He May Make the Best Use of His Travels
S. 295-298 in: Certaine learned and elegant vvorkes of the Right Honorable Fulke Lord Brooke written in his youth, and familiar exercise with Sir Philip Sidney. The seuerall names of which workes the following page doth declare
[4], 23-82, 298, [2] S. London 1633: Printed by E[lizabeth] P[urslowe] for Henry Seyle, and are to be sold at his shop at the signe of the Tygers head in St. Paules Church-yard.
Online
→ Art of Travel Database, Stagl: Apodemiken
1609 Henner, Johann
Politischer Discurs de arte apodemica seu vera peregrinandi ratione.
Das ist, Eigentliche Beschreibung der Peregrination, ob dieselbe nutzlich? Auch Fürsten und Herren zu rahten? Wann/vnd wie sie dieselbe anstellen? In gleichem/ wie sie sich/ daß sie solche sicher vnnd wol volbringen mögen/im raisen verhalten? Und demnach/was sie für einen Scopum und Zihl ihnen färsetzen/für nämblich vberal observiren vnnd in acht nemmen sollen? Auch wie sie endtlich alle Sachen in Erfahrung bringen können? Etc.ßß
Allen Peregrinanten, insonderheit aber Fürsten/Graven/Heren/vom Adel/Abgesandten/vnnd andern Politices Studiosis zu gutem vnd besserm Unterricht in Truck verfertigt …
84 S., Getruckt zu Tübingen in der Cellischen Truckerey, Cellius, Johann Alexander 1609 und 34 Bl., Hamburg 1644: Werner.
Online
→ Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken
1610 Philipp Hrubetius, Jakob Zwinger (1569-1610)
Theses de peregrinatione
[15] S. Typis Ioan. Iacobi Genathii, Basileae, anno 1610
1610 Megiser, Hieronymus
Paradisus Deliciarum
das ist/ Eigentliche und warhafftige Beschreibung Der wunderbaren/ mechtigen und in aller Welt hochberümbten Stadt Venedig : Sampt aller derselben so wol inner- als eusserlichen Herrligkeiten/ ansehlichen Gebewten/ Pallasten/ Kirchen und Klöstern … auch Macht/ Reichthumb und Einkommen ; Neben außführlicher Erklerung der Venediger hochlöblichen Policey … und aller dero Obrigkeit ämpter: Auch ordentlicher historischer Erzehlung aller fürnemsten Geschichten/ so sich nu in die 1200. Jahr … zugetragen
[12] Bl., 495 S., [12] Bl., [26] gef. Bl., [47], [31] Bl. 26 Ill. (Kupferst.) Leipzig 1610: Grosse Lantzenberger Universitäts- und Landesbibliothek Sachsen-Anhalt. Frankfurt 1616.
Online.
→ Stagl: Apodemiken
1611 Coryate, Thomas, 1577?–1617
Coryats Crudities
Hastily Gobled up in five moneths Travells in France, Savoy, Italy, Rhetia co[m]monly called the Grisons Country, Helvetia alias Switzerland, some parts of High Germany, and the Netherlands; Newly Digested in the Hungry aire of Odcombe in the County of Somerset, & now Dispersed to the Nourishment of the Travelling Members of this Kingdome
[198], 27, 30-364, [23], 366-393, [23], 395-398, 403-655, [51] S., [4] Tafeln, davon 2 gef. Ill., Port. London 1611: Printed by W. S. [William Stansby]
Online
→ Art of Travel Database, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken
Darin: To the High and Mighty Prince, Prince Henry
Darin: An Oration made by Hermannus Kirchnerus
→ 1599 Hermann Kirchner: Georgio Haunschildt von Fürstenfeldt Moravo
Darin: Another Oration Made by the foresaid Hermannus Kichnerus
→ 1607 Heinrich von Stange bei Hermann Kirchner
Darin: The Epistle to the Reader
1611 Elvern, Hieronymus Stephan von
Hieronymi Elveri Deliciæ Apodemicæ: Hoc est, Selectiorum discursuum Ethico-Politicorum Sylloge Epistolica : Nata in peregrinatione Italicâ, Gallicâ, Belgico-Britannicâ,…
[16] Bl., 464 S., [2] Bl. Lipsiae: Jakob Apel ; Lipsiae: Michael Lantzenberger, 1611 Beiträger: Friderich, Johann Hartung, Valentin
Online
→ Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken
1611 Rudolph von Dieskau, 1593−1656
Oratio, Cur Viro Genere Nobili Instituenda Sit Peregrinatio
[14] Bl. [Rede] [Jena] 1611: Typis Lippoldianis.
→ Lüdde: Methodologie (> Dissertatio. cf. Reimanni Bibl. Hist. Lit. 207), Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken
1612/1617/1629/1661
Paul Hentzner, 1558–1623
Itinerarium Germaniae, Galliae, Angliae, Italiae, cum Indice Locorum, Rerum atque Verborum.
Noriberga 1612/1629: Wagenmann.
Online 1612,
Online Ausgabe 1617,
Travels in England during the reign of Queen Elizabeth … Leipzig 1661
begleitete
Christoph von Rehdiger (1579–1636) aus Schlesien ab Mai 1596 und bis 1600 als
Tutor durch die Schweiz, Frankreich, England und Italien.
Huic libro accessere nova hac editione
I. Monita peregrinatoria duorum doctissimorum virorum [Danielis Gruberi et Hugonis Plotii] …
II. Incerti auctoris Epitome praecognitorum historicorum, anfehac non edita
Dn.
Danielis Gruberi Discursus De Peregrinatione Studiosorum (1629: S. 681–736, 71 Abschnitte
Online).
Tabula Peregrinationis continens capita Politica. Per. D. Hugonem Plotium J. U. Doctorem (1629: S. 737–752, 117 Abschnitte
Online)
Tabella delineans in peregrinationibus potißimùm observanda. (1629: S. 20
Online) → 1594
Nathan Chytraeus: In itinerib. observandorvm ΣΥΝΟΨΙΣ
1612 Rövenstrunck, Johann Wilhelm (=Rövestrunck)
Cum Deo Discursus Politicus Geminus
Qui est de Statu Rerum Publicarum Tum Generali Tum Speciali …
84 Seiten Herbonae Nassoviorum, 1612.
Online
→ Stagl: Apodemiken
1613 → 1595 Profitable Instructions …
1614/1618/1622 Albrecht, Bernhard
Reissbu[e]chlin Fu[e]r die Jugend, so an frembde Ort verschickt wird : Item fu[e]r Handelsleut und andere reisende Personen/in viel weg nützlich zu gebrauchen.
2 Theile, Augspurg/Kempten. 1614/1618
Vorrede »… Es sind nunmehr 7. Jahr und etliche Monat verflossen /daß ich auff namhaffter Personen begeren ein Reißbuechlin für die Jugend/ so an frembde ort verschickt wird: Item / für Handelsleut und andere Reisende gestellet / vnd das erste mal vnter E. B. loblichem Namen in Druck hab außkommen lassen vnd ist dasselbige/Gott lob/in gar kurtzer zeit so wol abgangen/daß es gleich im andern/ und vierden Jahr hernach / beydes hie [Augsburg] vnd zu Kempten wiederumb (doch vmb etwas von mir vermehret) auffgelegt vnd nachgedruckt worden ist. Dieweil aber dieselben Exemplaria auch nicht mehr für handen / vnd doch an andern orten davon nachfrag gewesen …«
[9] Bl., 501 S., [7] Bl.Leipzig 1622: Typis Grosianis.
Online
1614 Kölderer von Höch, Georg;
Christoph Besold
Collegii politici, iuridicis et philologicis sparsim digressionibus exornati, classis posterior, de republica in omnibus partibus gubernanda, IX disputationibus tractans. D. VI, de foederum iure
[20] S. Tübingen 1614. VD17: 1:009040X
Online
→ Art of Travel Database, Stagl: Apodemiken
Diskutiert u.a. in Absatz 21–24 die Frage, ob die Reisefreiheit wünschenswert sein, in welchem Alter gepilgert werden solle und mehr. →
1614 Apodemik_Koelderer_21-24 Zitiert dazu u.a.:
Julii Belli Herm. Pol. Lib. 1. → 1608 Bellus, Julius
Kirchner, orat. 5. 6. → 1599 Hermann Kirchner
Hier. Turlerum, 1. d. Peregrinat. c. 7. & duob. Seqq. → 1574 Hieronymus Turler
1615 Hunger, Albert (=Albrecht) 1545–1604
Oratio XX: De Peregrinatione tum sacra tum prophana eiusque utilitate
S. 264–277 in: Alberti Hungeri Orationes. 3. opera & studio Christophori Gewoldi, Ingolstadii 1615: Eder
Online
→ Stagl: Apodemiken
1615 Christian Möller (=Möler)
Reyßkunst
Darinnen dem jenigen/ welcher ihm in frembde Länder zu verreysen … heylsame und nothwendige Instruction und Mittel … an die hand gegeben werden … ; Sampt beygefügtem außfürlichen Wegweiser der fürnembsten Reysen durch gantz Europam.
[10] Bl., 370 S., [16] Bl. Franckfurt 1615: Johann Bringer.
Online
→ Stagl: Apodemiken
1616 Zinzerling, Justus, 1580-1632 (=Jodocus Sincerus)
Itinerarium Galliae
Ita accommodatum, Vt Eivs Dvctv Mediocri, Tempore Tota Gallia obiri, Anglia & Belgium adiri possint: nec bis térue ad eadem loca rediri oporteat: notatis cuiusque loci, quas vocant, Deliciis: Cum Appendice, De Byrdigala.
[18] Bl. 316 S., [10] Index, Appendix: 4 B., 135 S. Lugduni 1616, Apud Iacobvm Dv Crevx, aliàs Molliard
Online
→ Stagl: Apodemiken
1616 Dornau, Caspar, 1577-1632
Gasp. Dornavi Mercurius nobilis, hoc est Quaestio politica, an adolescenti principi, aut praeclarae familiae peregrinari liceat
in illust. Gymnasio Schönaichio novem orationibus adversariis, a totidem iuvenibus tractata.
24 Bl. Gorlicum 1616: Rhamba.
1617 Johannes Blumius, 1599−um1631
Dissertatio de utili peregrinante et peregrinatione.
exhibita Viennæ Austriæ, a Joanne Blumio Wittebergensi, juris studioso. Anno 1617
[15] Bl. Viennae: Wolfgangus Schump.
Online
→ Art of Travel Database, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken
S.15: »Illam spectanti quinque observanda judicant: Frons nimirum apertas, lingua parca, mens clausa; oculorum tegumentum, aurium munimentum.«
1617 Hall, Joseph, 1574-1656
Quo vadis? A iust censure of travell as it is commonly vndertaken by the gentlemen of our nation.
By Ios. Hall D. of Diuinitie
[10], 100 S. London :: Printed by Edward Griffin for Nathaniel Butter.
Online
→ Art of Travel Database, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken
1617 Grudzinski, Johann Stephan
Oratio de peregrinatione publice in illustri marchionum Brandenburgensium Academia recitata a ….. VII. Idus Quintilis
anno 1617. Frankfurt/Oder: typis Nicolai Voltzii
Quam illustri, magnitico et generoso Dmo. D. Sigismundo Grudziński, castellano Biechoviensi et regni Poloniae senatori, dom. parenti suo omni observantiae cultu honorando, tanquam primum peregrinationis suae fructum inscribit observantiss. filius.
→
Karol Estreicher, Bibliografia polska 17:424, Stagl: Apodemiken
1617 Christóval Suárez de Figueroa, ca.1571-1644
El Passagero. Advertencias utilissimas a la vida humana, etc
Madrid 1617: L. Sânchez; [6], 370 [i.e. 354] Bl. Barcelona 1618: Geronimo Margarit.
Online
→ Art of Travel Database
1617 Moryson, Fynes, 1556/6-1630
An itinerary vvritten by Fynes Moryson Gent. First in the Latine tongue, and then translated by him into English: containing his ten yeeres trauell through the tvvelue dominions of Germany, Bohmerland, Sweitzerland, Netherland, Denmarke, Poland, Jtaly, Turky, France, England, Scotland, and Ireland. Diuided into III parts.
The I. part. Containeth a iournall through all the said twelue dominions: shewing particularly the number of miles, the soyle of the country, the situation of cities, the descriptions of them, with all monuments in each place worth the seeing, as also the rates of hiring coaches or horses from place to place, with each daies expences for diet, horse-meate, and the like.
The II. part. Containeth the rebellion of Hugh, Earle of Tyrone, and the appeasing thereof: written also in forme of a iournall.
The III. part. Containeth a discourse vpon seuerall heads, through all the said seuerall dominions
London: J. Beale.
Online
→ Art of Travel Database, Monga: Taxonomy, → Stagl: Apodemiken
Buch 1, Kapitel 1, S. 1–11
That the visiting of forraigne Countries is good and profitable, but to whom and how farre?
Kapitel 2, S. 11–37:
Of Precepts for Travellers, which may instruct the unexperienced
1618 Alstedt, Johann Heinrich, 1588-1638
Epistola IV: Ioannis Henrici Alstedii AD Nobilissimum & literatissimum juvenem Dn Josuam Von der Tann
S. 45–52 in: Hugonis Grotii et aliorum de omni genere studiorum recte instituendo dissertationes. Commelinus, Lugduni Batav, 1637.
Online
→ Stagl: Apodemiken
1619/1680/1686 Matthias Bernegger, 1582-1640
Discursus Historico-Politicus. De Peregrinatione Studiosorum
→ Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy (mit Jahresangabe 1629) Stagl: Apodemiken
Diss. Univ. Straßburg 1619.
Online
[2] Blätter, 78 [i.e. 48], 48, 24 S., [2] Bl. Jena [1680]: Literis Müllerianis.
Online Darin auch:
Ausgabe 1686:
Dissertatio de jure peregrinantium, quam praeside Petro Müllero … exponit autor Christ. Dan. Klesch
Discursus historico-politicus de peregrinatione studiosorum, quam … sub praesidio Matthiae Berneggeri … proposuit autor Dan. Gruber
Discursus de optime instituenda in exteras oras peregrinatione
1619, 1625, 1629, 1714 Daniel Gruber, 1688–1748
Discursus historico-politicus de peregrinatione studiosorum, quem in Academia Argentoratensi, sub praesidio Matthiae Berneggeri,…
anno 1619… olim proposuit autor Daniel Gruberus. Discursus de optime instituenda in exteras oras peregrinatione. [Christophoro Daniele Kelschio editore 1680.] Literis Müllerianis
→ Lüdde: Methodologie, Monga: Taxonomy, Stagl: Apodemiken (dort zum Zusammenhang mit Bernegger, Klesch, Hentzner, Henner)
[16] Bl. Argentorati 1625: Repp. [Quem A Multis Multum Hactenus Expetitum Nunc denuò In gratiam Studiosorum]
[Lüdde: Methodologie]: »Discursus de peregrinatione studioso. Tabula peregrinationis, continens capita politica. Per D. Hugonem Plotium J. U. doctor. In Henzneri itinerarium Germaniae etc. Nürnberg 1629. 8. aber nur in dieser letztern Ausgabe. Vergl. Beckmann, Lit. d. ält. Reiseb. Bd. 2, S. 29.«
Discvrsvs Politico-Historicvs De Peregrinatione Studiosorum : = Vom Reisenden Studenten.
Quem In Academia Argentoratensi Sub Præsidio Matthiæ Berneggeri Prof. Publ. Anno cI Ic XIX. Solenniter ventilandum olim proposuit Daniel Gruberus, Nobil. Austriac. In terris peregrinandi, jucundum malum, in libris à salute pessimum
70 S. Jenae 1714: Typis Pavli Ehrichii.
Online
1619 Gottfried zu Eulenburg
Oratio De Nobili Illa Quæstione, cum aliis tum verò maximè literarum cultoribus prosit peregrinatio?
Conscripta atque; publicè habita in majori Philosophorum auditorio, Quod est Francofurti in electorali Athenao Marchionum Brandeburgicorum à GOTTOFREDO L. BARONE AB EYLENBURGK, die 17. Februar. ANNI Epochæ Christianæ, Francofurtum ad Viadrum 1619.
Online u.a. mit einem Lob des Reisens S. 10:
»Ut ergo peregrinatio inmultis nobis rebus est adjumento, ita non minimum ad civilem conversationem pondus affert, dum feritate nature nostra expulsa, audaciâ compreßa, torvitate excußa, cis dem humanitatis amorem instillat, lenitatis spiritū infundit, desiderium placida imprimit societatis, quibus aliorum animos in nostram amicitiam pertrabere, & bene volentiā valeamus captare, sciamusģ, quo officiorum genere vicißim erga peregrinos & exteros sit utendum, Dici enim vix ac ne vix quidem potest, qua commoda humana fragilitati comitas illa eat allatu.Ut infinita prateream, experientiâ omniū rerum magistra edocemur, tantam bauriri voluptatem, si peregrinationi indulgentes, eum fortiamur comitem, qui affabilem se nobis prabeat, & itineris molestias jocunditate et levet,ut talem humanitatem cibipotusģ loco ducamus.«
1619 Herdesianus, Cyriacus (=Hardesheim)
Cyr. Herdesiani IC. Antiquitatum Puteolanarum, Quae in agro Puteolano, felicis Campaniae, nunc Regni Neapolitani regiuncula, hucusque cum stupore visuntur, Synopsis;…
[60] Bl. In Electorali Francofurtensium urbe 1619: Hartmann.
Online
S. 7 Digitalisat: »Quæ sicut olim in Apodemicis meis notavi, ita publicis in Augustá Cornelii Historia, præter politicas, observationibus occasionem sumsi de illis disserendi & Antiquitatum Studiosis publicè exhibendi.«
J. G. W. Dunkel,
Historisch-critische Nachrichten von verstorbenen Gelehrten und deren Schriften …, Cöthen und Dessau 1753, 3. Band, Teil 1, Nr. 1363, S. 215–216,
Online, nennt folgende Schriften des Herdesianus, ebenso
hier 1617:
1620 Georg Richter
Nobilissimis & ad omnem gloria & Virtutis laudem excitatissimis Juvenibus DN. LEONHARTO GRUNDHERRN, DN. ALBERTO POEMERO & DN. GEORGIO SCHEURL, Patriciis Noricis Dominis & Amicis suis plurimùm honorandis, S. & optatum itineris successum à DEO precatur ex animo
Brief datiert 24. März 1620, S. 86–91 in: Georg Richter: Epistolae selectiores. Norimbergae 1662: Endterus. 1669 (WorldCat), auch bei Crenius 1699
→ Stagl: Apodemiken
1620 Szepsi Csombor Márton (1594–um 1623)
Europica varietas
1620 Cassovia
Online
Die erste Apodemik in ungarischer Sprache
Szepsi Csombor Márton
összes művei, sajtó alá rend. S. I. Kovács - P. Kulcsár, Budapest, Akadémiai Kiadó, 1968
1621 Gumpelzhaimer, Georg
Gymnasma de exercitiis academicorum in quibus de eorum necessitate,
utilitate, personis idoneis, et in specie de musica, pictura, conversatione, linquarum cognitione,
peregrinatione, collegiis disputatoriis et oratoriis, Vom Triller oder Mustern, fortificiren, Miniren, Turniren, Schiessen, Artillerey … & aliis exercitiis, quæ in academiis usitata reperiuntur, una cum enarratione vitiosorum per discursum disseritur : Cui acceßit, Dissertatio de politico
316, [26], [4], 68 S. Argentinae 1621: Sumpt. Eberhardi Zetzneri.
Dass., ed. Joh. Mich. Moscherosch [13] Bl., 464 S., [13] Bl. Argentinae 1652: Zetzner.
Mit einer Tabula synoptica Gymnasmatis de Excercitiis (Falttafel) nach dem Vorwort (Praefatio)
Online
→ Stagl: Apodemiken
S. 195–210 Sectio V. De Peregrinatione academicorum
Zitiert u.a. 1568 Nathan Chythraeus, 1519 Helius Eobanus Hessus, 1574 Hieronymus Turler, 1577 Theodor Zwinger, 1599 Hermann Kirchner, 1608 Julius Bellus, 1614 Kölderer von Höch, Christoph Besold, 1619 Daniel Gruber und verweist schließlich s. 206: »11. Præter Methodum apodemicam Loysi, Henr. Ranzow, Theod. Zuingeri, Julij. Belli Hermet polit. Neugebaur. Pirckheimerum, Turler. Forlianas quaestiones. Fr. Patrit. Cockier, D. Iob. Henners politischen Discurs, Sagitarium. & Tit Pomp. Attic. de tranq. vita eruditi p.33. Alstedium in Consil. Acad. pr. Pereleganter describit Studiosorum Peregrinationem seqq. rithmis. Author des Froschmeuslers lib.2.cap. 2.«
1622 Laurentius Ludenius, Præs. Petrus Brunnemannus
Disputatio de apodemica
Gryphiswaldi [Greifswald] 1622: J. Albinus
Zu Laurentius Ludeniussiehe S. 223 ff in: Dirk Alvermann et al. (Hg.): Die Universität Greifswald in der Bildungslandschaft des Ostseeraums Berlin 2007: Lit
→ Monga: Taxonomy (dort falsch als 'Bonnemannus')
1622/1627/1634 Peacham, Henry, 1578-1644?
Of Travaile
Kap. 16, S. 200-211 in: The Compleat Gentleman Fashioning him Absolute in the Most Necessary & Commendable Qualities Concerning Minde or Bodie that may be Required in a Noble Gentleman
212 S. London 1622: for Francis Constable.
S. 209–220 in The Compleat Gentleman … London 1627.
→ Art of Travel Database, → Stagl: Apodemiken
1623 Laudismann, Caspar
Mercurius apodemicus
continens praxin exquisitissimam linguae gallicae et italicae. Praefixa est Epistola Iusti Lipsii de utilitate Peregrinationis
Francofurtum 1623. VD17: 23:293719S
Online
→ Stagl: Apodemiken
Lipsius (→ 1586 Justus Lipsius: Epistola XXII Philippo Lanoyo) schreibt in seinem einleitenden Brief (S.7–13 Digitalisat):
At in utilitate laborandum est quam nec secuti omnes; nec qui securi,adsecuti. Eam tibi ingero, & triplici hoc limite designo, Prudentia, Scientiæ, Morum. Hæcenim omnia peregrinatio adferre debet; si consilio si rite instituta. Ac Prudentiam ab ea peti, Homerus nobis satis auctor; ille non poetarum solum eximius, sed me iudice, sapientum. qui cautæ illi Ulyssææ prudentiæ quam aliam causam ubique; tribuit, quam quod πολύτροπος:quodque utipseait, Πολλῶν ἀνθρώπων ἴδεν ἄστα και νόον ἔγνω?«
1624 Johann Jakob Grasser, 1579–1627
Joan. Jac. Grasseri Basiliensis
Itinerarium historico politicum\\: quod ex inclyta ad Moen. Francofordia, per celebriores Helvetiae & regni Arelatensis urbes in universam extenditur Italiam, varijs ad Prudentiam politicam, & verum peregrinationis usum, hypomnematibus exornatum
[16], 468, [4] p.) : ill. Impensis Ludovici König., Basileae,, M DC XXIV. [1624]
Online
auch als:
Ad prudentiam politicam et verum peregrinationis usum
1624/1729 Georg Engelhard von Löhneisen
Von denen die in frembde Land reisen
Die erste Ausgabe erschien 1609:
Online.
S. 38–40: Das IX. Capitel, in: Della Cavalleria Das ist: Gründlicher vnd außführlicher Bericht, von allem was zu der löblichen Reuterey gehörig, vnd einem Cavallier zu wissen von nöhten
[8] Bl., 613 S. Remlingen 1624: [s.n.] [Privatpresse v. Georg Engelhard Löhneysen]
Online
S. 12–14, das 18. Kapitel, in: Neu-eröffnete Hof-Kriegs- und Reit-Schül : das ist, Gründlicher Bericht della cavalleria, oder von allen was zur Reuterey gehörig und einer Cavalier davon zu wissen gebühret : nach den ersten Titul dieses überaus rarwordenen Buches, welches aber anjetzo in einen gantz andern Stand gesetzet, verneuert, und mit ausfürlichen schönen Noten, auch gantzen Capitelnvermehret und verbessert worden …
von Valentin Trichter … Nürnberg 1729
Online
-